Ardahan ili ekolojik yapısı gereği sert ve uzun süren kış şartlarının yaşandığı karasal bir iklim özelliğine sahiptir. Yaz mevsiminde bol yağışlı ve kışın kar kaplı olması meralar için önemli bir avantajdır.Ancak iklim özelliklerinden dolayı ilkbahar ve sonbahar geçiş dönemleri de dahil edildiğinde yılın büyük bir diliminde hayvanlar, ahırlarda kapalı ortamda barındırılmaktadır. Bu durum, bölgemizde barınakların önemini daha da arttırmaktadır. Hayvan barınaklarının birinci derece önem kazandığı Ardahan İlinde yapılan tespitlerde, ahırların çok kötü durumda olduğu ortaya çıkmaktadır. İl genelinde mevcut 20.000 işletmeye ait barınakların yaklaşık %70'i olumsuz şartlarda, %20'si kısmi iyileştirme ile kullanılabilir düzeyde ve ancak %10'u asgari teknik şartları ihtiva etmektedir. Görüldüğü üzere mevcut ahırların %90'ı, asgari fenni şartları taşımamaktadır. Aydınlatma ve havalandırma bulunmadığı, zeminin bozuk olduğu, çok sıkışık ve değişik tür hayvanların bir arada barındırıldığı görülmektedir.

    Asgari teknik şartları içermeyen ahırlarda hayvan yetiştiriciliğinde önemli verim kayıpları ortaya çıkmaktadır. Bunlar;

    Yeterli ve uygun havalandırması olmayan ahırlarda biriken rutubet ve ahır gazları (metan, amonyak vs.) bir çok solunum sistemi hastalığına sebep olmaktadır. Özellikle genç hayvanlarda görülen enzootik pnömoni (bulaşıcı akciğer hastalığı) ve buzağı septisemisinin akciğer formunun ortaya çıkışına ahır gazları ve sıkışık barındırma sebep olmaktadır. Ardahan ilinde her yıl, doğan buzağıların %15-20’si bu yüzden ölmektedir.

      Ayak ve Göbek Enfeksiyonları;

    Ahır zemininin bozuk olmasından ve gerekli meyil verilmediğinden sürekli idrar birikmektedir. Islak ve bozuk zemin ayak tırnaklarında yumuşama, zedelenme ve mikrop üremesi sonucu tırnak hastalıklarına sebep olmaktadır. Yine bu zemine yatan erkek hayvanlarda tedavisi güç göbek enfeksiyonları (postit, balanopostit, omfalit, vs.) ortaya çıkmaktadır.

    Meme Hastalıkları;

    Bozuk ve ıslak zemine yatan ineklerde, ezilen ve sürekli ıslak kalan meme ucundan mikrop girişi olduğundan bir süre sonra iltihaplı meme hastalığı (mastit) ortaya çıkmaktadır. Kısa sürede tedavi edilmeyen bu memelerin sağım özelliği kaybolmaktadır.

    Sıkışık, rutubetli ve ahır gazlarının bulunduğu barınaklarda oluşan stres faktörleri, ineklerde yavru atmaya neden olmaktadır. Yada buzağılar zayıf, cılız ve hastalıklara dayanaksız olarak doğmaktadır.

    Verim Düşüklüğü;

    Yukarıda bahsedilen olumsuz şartları taşıyan barınaklarda yetiştirilen hayvanlarda et, süt, buzağılama gibi her türlü verim düşüklüğü ortaya çıkmaktadır. Buzağıların büyüme ve gelişmesi gecikmekte, ineklerin normal zamanda göstermesi gereken kızgınlık gizli seyretmekte ve sonuçta döl verimi düşmektedir.

    Bulaşıcı Hastalık ve Parazitlerin Barınması;

Duvar ve zeminleri düzgün olmayan ahırlarda gerekli temizlik ve dezenfeksiyon tam olarak yapılamadığından bulaşan mikroplar ve parazit yumurtaları uzun yıllar bu ahırlarda yaşamakta ve hastalık yapmaktadırlar.

    Sevk ve Yönetim Zorluğu;

    Uygun şartları taşımayan ahırlarda yemleme, sulama, kontrol ve izleme için daha fazla işçilik gerekmektedir.

    Farklı Tür Hayvanların Aynı Ahırda Barınması;

Sığır, koyun, at, kanatlı gibi farklı türden hayvanların aynı bölümde barındırılması ve yine yavruların ergin hayvanlarla aynı bölümlerde barındırılması bir çok olumsuzluklara neden olmaktadır. Örneğin; kanatlıların ahır gazlarından kısa sürede ölmesi, koyunların mikrobunu taşıdığı ve sadece sığırlarda ortaya çıkan sığır menejiti hastalığı (CGB), ergin hayvanlarda hastalık yapmayan ancak yavrulara bulaştığında kanlı ishal ile seyreden (koksidiyoz) hastalık gibi bir çok hastalık sayılabilir.

Resim.1 Ahır, İçeriden Görünüş

    Ahırın Yönü;

    Ahırın ön cephesi kuzeye dönük olmamalı, aşırı rüzgar alan yada çukur ve basık bir alanda yapılmamalıdır.

Şekil.2 Ahır, Yandan Görünüş

    Zemin topraktan 25cm. yükseklikte, betondan, düz ve dayanıklı olmalıdır. Yer altı suyunu ve rutubeti ahıra iletmemelidir. Zemin, akıntı olacak şekilde, hayvan duraklarının arkasında bulunan 30-40 cm. genişliğindeki idrar ve gaita yoluna doğru hafif eğimli olmalıdır.

    Tavan ve Çatı;

    Tavan ahır kokusunu emmeli, toz dökmemeli, barındırılacak hayvan sayısına göre yeterli yükseklikte (Örneğin; 12-30 başlık ahır için 3-3,5m., 30 baş ve üzeri hayvan için 4,5-5m.) olmalıdır. Bölgemiz fazla yağış aldığı için toprak tavanlar damlamakta ve her yıl, tavandan damlayan bu suları içen çok sayıda hayvan zehirlenerek telef olmaktadır. Bu nedenle mutlaka kiremit, akarit veya sac çatı yapılmalıdır.

    Pencere ve Havalandırma Bacaları;

Kirli hava ve rutubet hayvanların metabolizmasını bozarak bir çok hastalığa ve verim düşüklüğüne neden olmaktadır. Ahırlarda doğal havalandırmayı sağlayan pencere ve bacalar mutlaka yapılmalıdır. Pencereler zeminden 2,5m. yükseklikte, güneş ve ışığı içeriye yansıtacak şekilde olmalıdır. Ayrıca 6-8 baş sığır için ortalama 20cm.’lik havalandırma bacası bulunmalıdır.

    Yemlikler yerden 20-25cm. yükseklikte ve 60cm. genişlikte olmalıdır. Yemlik ve otluklar kullanıldıktan sonra yıkanabilmelidir.

Resim.3 Ahır, Zemin, Yemlik, İdrar ve Gaita Yolu

    Ahırda Bulunması Zorunlu Bölümler

    -Doğum Bölümü; Doğumuna birkaç gün kala ineğin alınacağı, doğumunun yaptırılacağı, yıkama ve ilaçlamaya müsait ayrı bir bölüm.

    -Buzağı Büyütme Bölümü; Buzağılar ergin hayvanlarla aynı yerde barındırılıp, büyütülmesi uygun değildir. Gerek ahır gazlarından daha fazla etkilenmesi ve gerekse ergin hayvanlarda etkili olmayan ancak yavrulara bulaştığından hastalık yapan çok sayıda mikrop bu ortamda bulunmaktadır. Yine buzağılarda ayrı yemleme, serbest dolaşım sağlanması önemlidir. Zemin kauçuk ve tahtadan yapılamıyorsa, kullanılmayan ot ve büyük kıyılmış samanlar altlık olarak kullanılmalıdır. Kurutulmuş gübre (fışkı), kül, toprak, vs. asla altlık olarak kullanılmamalıdır.

    Ahırda barındırılan hayvan sayısı dikkate alınarak, uygun ölçüde havalandırma bacası ve pencere açılması,

    Zemin; düz ve beton olmalı, hayvan duraklarının arkasına gelecek şekilde 30-40cm. genişliğinde idrar ve gaita yolu yapılması,

    Duvarların badana ve gerektiğinde ilaçlama yapılabilecek şekilde betonla sıvanması,

    En azından bir inek bulundurulabilecek şekilde doğum locası ve buzağıların ayrı barındırılacağı buzağı büyütme bölümü yapılması,

    Yağışlarda akma ve damlamayı engelleyecek şekilde uygun bir malzeme ile çatı yapılması,

    Ahıra basit bir termometre konularak ısının 16-18 ⁰C olması sağlanmalıdır.

    Hayvan ve hayvansal ürünlerin çağın değişen koşullarına uygun bir biçimde üretim ve kalitesinin artırılması, gerek Ardahan gerekse Ülke ekonomisi için büyük önem taşımaktadır.

    -Gerçek manada, spesifik hayvancılık işletmeleri oluşturma yoluna gidilmeli. ‘Her şeyden, her çeşitten biraz’ ile bir yere varılamamaktadır.

    -Birey olarak, köy olarak geleceğimiz adına meralarımızın korunması için çaba gösterilmelidir.

    -Damızlık işletmeler, artık verimsiz yerli hayvan beslemekten vazgeçmelidir. Kaliteli damızlık boğa veya suni tohumlama ile hayvanların ırk ıslahı sağlanmalıdır (bölgemiz için montofon veya simental ırkı uygundur).

    -Arpa, buğday yerine fiğ, korunga ve yonca üretimi yapılarak, kaba yem eksiği karşılanmalıdır.

    -Salgın hastalıklara karşı aşılamalar tam olarak yapılmalı, ilkbahar ve sonbahar parazit (kene, bit,iç parazitler) mücadelesi mutlaka yapılmalıdır.

    -Yetiştirici birliklerinin oluşturulması ve bu oluşumların desteklenmesi; yetiştiricilerin kuracağı bu birliklerle daha kaliteli hizmet alınması, pazarlama organizasyonu ve pazar bulmada kolaylık sağlama, fiyat birliği oluşturma gibi bir çok alanda söz sahibi olunacaktır (Bu manada süt, besi, damızlık, arıcılık birlikleri bir an önce kurulmalı).

    -Pazarlamada; besi olgunluğu sağlanmadan hayvanların satılmaması, genç hayvanların “geleceği var” diye taban fiyatların yükseltilmemesi ve neticede geleceği yerin terazi olacağı unutulmamalı, canlı ağırlık muhakkak göz önünde bulundurulmalıdır.

    Unutmayın! Yüksek kazanç, yüksek verimle sağlanır. Yüksek verim; kaliteli hayvan, iyi barınak, iyi bakım ve iyi besleme ile elde edilir.

    Neticesinden Siz kazanın, İlimiz kazansın, Ülkemiz kazansın.

Hazırlayan

Özcan YILDIRIM

Hay.Sağ.Şub.Md.

ANA SAYFA