Ardahan ili ekonomisi, genel manada tarımsal faaliyetlere bunun içinde de hayvancılık ve hayvansal üretime dayanmaktadır. Bitkisel üretim uygun olmayan iklim koşulları nedeniyle, miktar ve verimlilik açısından düşük kalmaktadır.

    Yıllara ve mevsime göre değişmekle birlikte ortalama 250.000 ile 300.000 arasında büyükbaş hayvan varlığı bulunmaktadır. Küçükbaş hayvan varlığı giderek azalmakla birlikte ortalama 50.000 civarındadır. Arı varlığı olarak il genelinde 23.000 koloni bulunmaktadır.

    Yıllık ortalama 113.000 ton üretimi yapılan sütün %30-40’ı, ilde mevcut süt sanayi ve mandıralar vasıtasıyla ticari maksatlı süt ürünlerine dönüştürülmektedir. Kalan miktar ise aile içi tüketimde kullanılmaktadır.

    Bal üretimi ise ortalama 400 ton olarak gerçekleşmektedir.

    Bitkisel üretim büyük oranda hayvan besleme amaçlı yapılmaktadır. Mevcut haliyle bitkisel üretim tahıl üretimi üzerinde yoğunlaşmıştır.

    Ardahan İli yem bitkileri ekiliş alanı %9,22 oranındadır. Yem bitkileri üretimi yanında İl topraklarının % 59’unun çayır-mera alanlarıyla kaplı olması, kaba yem ihtiyacının karşılanması açısından hayvan yetiştiriciliği için önemli bir avantaj sağlamaktadır. İl’de hayvan populasyonu fazla olduğundan ve samanla yapılan geleneksel hayvan beslemenin ortadan kalkması için bu potansiyelin geliştirilmesi daha fazla önem kazanmaktadır.

   Ardahan İli genelinde endüstri bitkisi olarak sadece patates üretimi yapılmaktadır. İl geneli tarla bitkileri içerisindeki alanı %1,05’tir. Patates üretimi tüm ilçelerde yapılmakla birlikte, Posof alt bölgesinde yetiştirilen yerel çeşit ön plana çıkmaktadır. İl’de tohumluk patates üretimi projeleri, uygulanabilir bulunmaktadır.

    Ardahan ilinde, sürdürülebilir ekonomik kalkınma için tarımsal kalkınmanın gerekliliği birinci derecede ön plana çıkmaktadır. Fazla bir seçeneği olmayan ilde, tarımsal kalkınma zaten doğal ve zorunlu bir süreç olarak karşımıza çıkmaktadır.

    Yukarıda belirtilen ilin kısaca mevcut tarımsal yapısı değerlendirildiğinde; İlin kendine biçtiği kalkınma alanı ve ulusal yada uluslararası rekabet edebileceği en önemli kaynak, ekolojik manada ürettiği hayvan ve hayvansal ürünlerdir.

    Bu manada hayvan ve hayvansal ürünlerin üretimi, İlin ekolojik yapısı içerisindeki doğal bir kaynak olan, geniş alanları ve zengin bitki florası ile sahip olunan meralara dayanmaktadır.Bu gerekçelerle meralar, en önemli potansiyel doğal kaynağı oluşturmaktadır.

   Hiçbir şekilde kirlenmemiş olan bu doğal kaynak, bölgede ekolojik manada mera hayvancılığını ve arıcılığı zorunlu bir tarımsal faaliyet alanı kılmaktadır. Bu alanda bilimsel manada, kayıtlı ve bir sistem dahilinde üretim sağlanabilmesi halinde daha yüksek ekonomik kazanç ve neticesinde de bu sektörde rasyonel gelişim sağlanacaktır.

    Ardahan İli; sahip olduğu coğrafi konumu, sıvı, katı ve gaz olarak hiçbir şekilde sanayii artıkları ile kirlenmemiş yapısı, kimyasal kirliliğe neden olan zirai mücadelenin yapılmaması, toprak strüktürünü bozucu aşırı tarımsal mekanizasyonunun olmayışı, sentetik kimyasal gübre ve ilaçların, bitki ve hayvan yetiştirmede hormon, büyüme düzenleyicileri, antibiyotik ve kilo artırıcı katkı maddelerinin kullanılmayışı, nüfus ve yerleşim yoğunluğunun azlığı, mevcut işgücü istihdamının büyük bir oranda yine tarımsal üretimde istihdam ediliyor olması ve sahip olduğu iklim özellikleri ile organik ürün yetiştirme açısından potansiyel bir kaynak barındırmaktadır.

    Ardahan İli, sahip olduğu ekolojik yapı gereği ve dünyada yetiştirilmekte olan ekonomik değere sahip 4 önemli arı ırkından biri olan Kafkas Arı Irkı’nın gen merkezi olması avantajı ile bu alanda; yaklaşık 100.000 arı kolonisi varlığı barındırılabilecek, koloni başına ortalama 30 kg bal alınabilecek ve sonuçta yıllık 3.000 ton EKOLOJİK BAL üretimi sağlanabilecek potansiyele sahiptir.

    -Ardahan İlinin sahip olduğu, hiçbir şekilde kirlenmemiş geniş çayır-mera alanları,

    -Bu alanlarda bulunan nektar ve polen kaynağı, yüzlerce ballı bitki çeşidi, bu bitkilerin birim alandaki yoğunlukları ve çiçeklenme periyotlarının uygunluğu,

    -Bölgeye iyi adapte olmuş Kafkas Arı Irkı’nın mevcudiyeti,

    -Kafkas Irkı Arının korunmasına yönelik sadece Artvin ilini kapsayacak şekilde sağlanan izole bölge statüsü,

    Bu potansiyelin en önemli öğelerini oluşturmaktadırlar.

    Ardahan ili için en önemli ikinci potansiyel ekonomik kaynak; büyükbaş hayvan üreticiliğidir. Burada hayvan besiciliği demedik, çünkü bu manada henüz bir gelişme görülmemektedir.

9;     Üretilen hayvanlardan besi materyali olabilecek 1-3 yaş arası erkek sığırlar 3-4 aylık doğal mera besisinden sonra il dışına pazarlanmaktadır.

    Ardahan ili alanının %59’u doğal çayır ve mera alanları olup, bu alanlarda kalıntı oluşturabilecek kirlilik, hiçbir şekilde bulunmamaktadır.

    Her yıl üretimi sağlanan 80.000 ile 100.000 arası buzağı, besi materyali olmak üzere bu mera alanlarında beslenmektedir.

    Geleneksel bir besleme tarzından dolayı hormon vb. gibi büyüme düzenleyici ilaç uygulamaları hiçbir şekilde yapılmamaktadır.

    Mevcut süt sığırcılığı, doğum mevsimini takiben bitki florasınca zengin kaliteli mera alanlarındaki yaylalarda yapılmaktadır. Buralarda üretilen sütler az bir kısmı hariç sağlıklı bir şekilde pazarlanamamaktadır.

• Organik tarımda yoğun işgücü gereksinimi ve verim düşüklüğü, maliyetleri yükseltmektedir. Bu nedenle ekolojik tarım genel olarak sözleşmeli çiftçilik tarzında yapılmaktadır.

• Ekolojik tarımda, ekolojik ürün olarak tanımlanmış ürünlerin yetiştiriciliği ilgili yasalar gereği kontrol ve sertifikasyon işlemlerine tabidir.

• Kafkas arı ırkı için uygulanan izole bölge statüsü Artvin ili ve ilçelerinin tamamen dahil edilmesi ile giderek etkinliğini yitirmektedir.

• Arıcılık işletmelerinin profesyonel bir organizasyon dahilinde bulunmayarak dağınık bir yapı arz etmeleri.

• Bu alanda yeterli tanıtım, markalaşma, ürün paketleme yapılmaması.

• İlde besi materyali olarak üretimi yapılan büyükbaş hayvanlar, kısa dönem mera besisinden sonra ne yazık ki tamamına yakını il dışına pazarlanmaktadır. Bu manada yılda ortalama 50.000 ile 80.000 arasında sığır varlığı, besi olgunluğu sağlanmadan, il dışına sevki yapılarak elden çıkarılmaktadır. Nitekim bu amaçla 2002 yılında 82.000, 2003 yılında 75.000 adet büyükbaş hayvan il dışına nakledilmiştir.

• İl içi pazara yönelik 1-1,5 yaş arası erkek hayvanlara aşırı talep olmaktadır. Bu nedenle bu grup hayvanların taban fiyatı aşırı yükselmektedir. Yüksek fiyatla alınan genç hayvanlar elde tutulduğu süreçte, tek kazanımı doğal büyümesinden sağlanmaktadır.

• Genç hayvanların gerekli besi olgunluğu sağlanmadan pazarlanması ile doğrudan ekonomik kayıp oluşmaktadır.

• Besi sonrasında et ve et ürünleri olarak pazarlanmadığından yine ekonomik kazanç yetersiz kalmaktadır ve dolayısıyla hayvancılık sektöründe rasyonel gelişim sağlanamamaktadır.

• Canlı hayvan nakliyatı, et ve et ürünleri nakliyatından her zaman çok daha pahalıdır.

• Nakliyat esnasında önemli oranda canlı ağırlık kaybı oluşmaktadır.

• Bir çok önemli salgın hayvan hastalığı hayvan hareketleri sonucu ortaya çıkmaktadır.

• Hammadde (besi olgunluğu sağlanmış hayvan) bulmada sorun yaşandığı noktada hayvansal üretime dayalı sanayide de gelişim sağlanamamaktadır. Oluşan bu kısır döngü sürüp gitmektedir.

• Mevcut haliyle damızlık süt sığırı, ticari maksatlı süt üretiminden ziyade buzağı üretimi ve aile içi süt ve süt ürünleri ihtiyacına yönelik yapılmaktadır.

• Üretilen artı sütün pazarlanma sorunu yaşanmaktadır.

• Mevcut damızlık hayvanlar düşük verimlidir.

• Mera dönemi hariç genel olarak hayvan besleme yetersiz ve dengesiz olarak yapılmaktadır.

• Barınaklar sağlıklı koşullar içermemektedir.

• -Bölgede bitkisel, hayvan ve hayvansal üretim mevcut yapıdaki zorunluluk gereği zaten doğal koşullarda üretilmektedir. Yine işgücü istihdamının büyük bir kısmı şartlar gereği bu alanda istihdam olunmaktadır. Bu durum ekolojik ürün üretiminde sağlanabilen en önemli avantajdır.

• -İlde ekolojik olarak yetiştiriciliği yapılabilecek ürünlerin tam olarak tanımlanmasının sağlanması,

• -Organik tarım konusunda demonstrasyon çalışmaları ve bu alanda çiftçi eğitiminin yapılması,

• -Üretimi sağlanan ekolojik ürünlerin en azından ulusal düzeyde gerekli tanıtımın yapılması ile birlikte, bu alanda ihracatçı firmaların, kontrol ve sertifikasyon kuruluşlarının bölgeye ilgisini sağlamak,

• -Tarımsal hizmet sağlayan kuruluşların haricinde bu alanda hizmet sağlamak üzere üretici birliklerinin de bir an önce kurulması için gerekli teşvik ve rehberliğin sağlanması gerekmektedir.

• -Arıcılıkta, İzole bölge statüsü daha katı bir şekilde devam etmelidir.

• -İhtiyacı olan işletmelere Genç ve Saf Kafkas Ana Arı sağlanması hususundaki projeler desteklenmelidir.

• -Sivil bir organizasyon olan Arıcılık Birliği’nin kurulma aşamasındadır. Bu alanda gerekli destek ve teşvik sağlanmalıdır. Oluşumunda, bizzat bulunacak arıcılık işletmeleri; tanıtım, markalaşma, ürün paketleme, ana arı temini, pazarlama sorunlarının çözümü gibi bu alanda sağlanacak hizmetlere katkı sağlayacaktır.

• -Gerçek manada, spesifik hayvancılık işletmeleri (Damızlık, süt, besi yada kombine işletme olarak) oluşturulması için tarımsal hizmet sağlayan kuruluşlarca gerekli rehberlik sağlanmalı ve destek kapsamında sağlanan teşviklerin bu amaçla verilmesi gerekmektedir.

• -Kısa dönem mera besisinden sonra hayvanların besi olgunluğu sağlanarak pazarlanması veya direk kesime gönderilmesi ile ekonomik kazancın daha büyük olacağı gerçeğinden; hayvanların bizzat işletmelerde yoğun besisinin yapılması yönünde teşvik unsuru olacak yem destekleri ve daha ileri boyutta organize besicilik bölgelerinin oluşmasını tetikleyecek çalışmalar yapılmalıdır.

• -Suni tohumlama ile hayvanların ırk ıslahı sağlanmalıdır (bölgemiz için montofon veya simental ırkı tercih edilmelidir), suni tohumlama hizmetlerinin yaygınlaşması için serbest veteriner hekimlerce ve kurulacak üretici birliklerince de yapılması için gerekli rehberlik ve mevcut teşvikler devam etmelidir.

• -Barınakların asgari fenni şartları taşıması için yine tarımsal hizmetler sağlayan birimlerce gerekli rehberlik ve destekleme ödemelerinde bu yönlü şartların zorunluluğu sağlanmalıdır.

• -Arpa, buğday yerine fiğ, korunga ve yonca üretimi yapılarak, kaba yem eksiğinin karşılanması için mevcut, yem bitkileri ekilişi destekleme ödemelerinin devam etmesi sağlanmalıdır.

• -Salgın hastalıklara karşı mücadelenin ve kayıt sistemlerinin tam olarak yapılması için yeterli personel sağlanmalıdır.

• -Bölgede zaten mevcut şartlar gereği zorunlu olarak doğal bir süreçle üretimi sağlanan hayvansal ürünlerin ekolojik ürün olarak üretimi için gerekli alt yapının oluşmasında rehberlik edilmelidir.

• -Tarımsal faaliyetlere yönelik hizmetlerde kalite ve devamlılık sağlanabilmesi için üreticilerce kurulması sağlanacak birlikler için gerekli rehberlik ve verilen/verilecek teşvikler bu amacı zorunlu kılmalıdır.

• -Suni tohumlama ile bölgemize adaptasyonu iyi olan montofon ve simental ırklarının yaygınlaşması sağlanmalıdır.

• -Yetiştirici bazında amaçlanan bu gelişmelerin kolaylıkla ilerleyebilmesi için ürün pazarlanmasının ve sonuçta devamlı bir getirinin sağlanması için bölgede süt toplama merkezlerinin kurulması gerekmektedir.

• -Hayvancılığı geliştirme adı altında sağlanan mevcut destekleme ödemelerinin devam etmesi ve ırk ıslahı, sağlıklı barınak ve yeterli besleme yapılması için istenen şartların bu yönlerde oluşturulması gerekmektedir.

• -Bal üretimi, et ve et ürünleri üretiminde olduğu gibi süt ve süt ürünlerinde de şartlar gereği doğal olarak üretim yapıldığından, ekolojik ürün olarak değerlendirilmesi için gerekli alt yapı çalışmaları yapılmalıdır.

Özcan YILDIRIM

ANA SAYFA