İl genelinde kaba yem üretimindeki dağılım incelendiğinde; kaba yem ihtiyacının büyük bir oranı çayır-meralardan elde edilen ot olup, bu oran %72,45’lik paya sahiptir. İkinci sıradaki kaba yem kaynağı ise %23,65 oranında tahıllar ve fiğ’ den elde edilen samandan karşılanmaktadır. Kaliteli kaba yem üretimi açısından bakıldığında ise İl’de yem bitkileri üretiminin yetersiz kaldığı görülmektedir. İl’de üretilen yem bitkileri, toplam kaba yem içerisindeki payı %3,90’dır. Bunun içerisinde korunga %2.70, fiğ %1.10, yonca ve mısır silajı ise %0.1’lik paya sahiptir (Tablo 53).

Ardahan İl’i 2002 yılı kaba yem ihtiyacı ; Mevcut hayvan varlığı BBHB (Büyükbaş hayvan birimi; kültür ırkı sığır 1, melez 0.75, yerli 0.50, manda 0.80, koyun 0.10, keçi 0.08 olarak alınmıştır) cinsinden toplam 165.112’dir. Bir BBHB 500 kg canlı ağırlıkta kabul edilmekte olup, bununda canlı ağırlığının %2,5’i kadar kaba yem tüketimi bulunmaktadır. Buna göre bir BBHB yıllık kaba yem tüketimi 4.563 kg olup, İl geneli 2002 yılı kaba yem ihtiyacı; 753.406 kg olduğu anlaşılmaktadır.

Tablo 52’de görüldüğü üzere, 2002 yılında İl genelinde üretilen kaba yem miktarı; 869.347 ton’ dur. Buradan ihtiyaç fazlası görülen 115.941 ton kaba yemin çoğunluğu çayır otu olmak üzere Karadeniz Bölgesi’ne pazarlanmaktadır.

Kaba yem üretiminde en büyük paya sahip olan çayır-meralardan; çayır otu %33,10’luk (287.820 ton) paya ve mera ise %39,40’lık (342.171 ton) paya sahiptir.

Ardahan İl’inde hayvanlar yıllar itibariyle ortalama 6-7 ay içeride, 5-6 ay ise merada beslenmektedir. Merada besleme süresi içerisinde hayvanların semiz oldukları ve sağlıklı bir besleme yaşadıklarını, kışın ise hayvanların son derece zayıf ve sağlıksız bir şekilde meraya çıktığını görmekteyiz. Buradan şu sonuç ortaya çıkmaktadır; meradan üretilen kaba yem ile hayvanların yeterli bir şekilde beslendiği, ancak kışın fazla gibi gözüken çayır otunun İl dışına pazarlanması ve oluşan açığın saman yedirilerek kapatılması ile hayvanların zayıf ve sağlıksız bir şekilde ilkbahara çıkmasına neden olmaktadır. İl’de bu durum, yetersiz ve dengesiz besleme sonucu ortaya çıkan; yavru atma (abort), zayıf ve cılız yavru doğumları, doğumdan sonra yeniden gebe kalma süresinin 3-5 ay kadar uzaması, ilkbaharda yapılan aşılarda yetersiz bağışıklığın oluşması, bu süreçte çeşitli metabolizma hastalıklarının artması gibi bir çok sonuçtan da rahatlıkla anlaşılabilmektedir.

Tablo 54. Ardahan İli Hayvan Besleme Periyotları ve Kaba Yem İhtiyacı (Ton)

Kaynak: Ardahan Tarım İl Müdürlüğü, 2002.