Cevap-5 : Kooperatif organları:

1-Genel Kurul

2-Yönetim Kurulu

3-Denetçilerden meydana gelir.

KOOPERATİFLERİN KURULUŞU

Soru-8 : Kuruluş işlemleri nasıl yapılır?
Cevap-8: Bakanlığımız görev alanında bulunan ve 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununa göre kuruluşları yapılan tarımsal amaçlı kooperatifler :
-Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
-Sulama Kooperatifi
-Su Ürünleri Kooperatifi
-Pancar Ekicileri Kooperatifleri.
olmak üzere 4 grupta toplanmakta olup tarımsal amaçlı bu kooperatifler, tarımsal bir faaliyeti gerçekleştirmek üzere köy, belde, ve ilçe (kırsal alan özelliğini taşıyan) gibi yerleşim merkezinde kurulabilmektedir.
1163 Sayılı Kanuna tabi olan ve Bakanlığımız görev alanı içerisinde bulunan kooperatiflerin kuruluşu genel olarak aynı işlemlerin yapılmasını gerektirdiğinden, örnek olarak tarımsal kalkınma kooperatifinin kuruluş işlemi açıklanacaktır.

• Bir yerleşim merkezinde, tarımsal faaliyette bulunmak amacıyla kooperatif kurmak için (7) çiftçiden oluşan bir müteşebbis heyet teşkil edilir.
• Müteşebbis heyette yer alan çiftçilerin imzasını taşıyan ve kurulacak kooperatif türüne göre kooperatif kurma talebini belirten dilekçeye ikametgah belgeleri ve nüfus cüzdanı fotokopileri eklenerek Bakanlık İl Müdürlüğüne verilir.
• Kurulacak kooperatifin türüne göre Bakanlık İl Müdürlüğünce, kooperatif kurulacak yerleşim merkezinin /merkezlerinin zirai kaynak ve potansiyeli, alt yapısı, sosyo-ekonomik durumları etüt edilir. Tespitler “Kooperatif Kuruluş Etüt Raporu” nda belirtilerek Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü’ne bildirilir.
• Kuruluş etüt raporu Bakanlıkça (Genel Müdürlük) değerlendirilip kooperatifin kurulması uygun görüldüğü takdirde yeteri kadar anasözleşme kurucu ortaklara verilmek üzere bir yazı ekinde İl Müdürlüğüne gönderilir.
• Anasözleşmeler doldurulmadan kurucu ortaklar kendi aralarında bir toplantı yapar. Kuruluş Genel Kuruluna kadar görev yapmak üzere “Geçici Yönetim Kurulu” üyeleri seçilir. Bu üyelerin ve sonradan seçilecek yönetici ve denetçilerin 3. dereceye kadar ( bu derece dahil) akraba olmamaları gerekir.
• Anasözleşmelerde kurucu ortaklar tarafından doldurulmak üzere boş bırakılan yerler usulüne uygun olarak doldurulur ve anasözleşmeler noter huzurunda imza edilir.
• Her bir kurucu ortak tarafından peşin ödenen sermeye paylarından oluşan kuruluş sermayesi kurucu ortaklardan birine tutanakla teslim edilir
• Mevcut anasözleşmelere göre bir ortak kooperatife girerken en az (100) pay taahhüt etmek zorundadır. Bir ortaklık payının değeri 100.000.-TL.dır. Buna göre; bir ortak en az 10.000.000.- TL. taahhüt edecek ve bu taahhüt tutarının ¼’ü olan 2.500.000.-TL.nı peşin ödeyecektir.
• Hazırlanan kuruluş evrakları (anasözleşme, kuruluş sermayesi teslim tutanağı ve diğer belgeler) incelenmek üzere Bakanlık İl Müdürlüğüne verilir. Eksiklik bulunmadığı takdirde kuruluş evrakı bir yazı ekinde kuruluş izni alınması için Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü’ne gönderilir.
• Bakanlığın kooperatife kuruluş izni vermesinden sonra kurucu ortaklar Mahalli Ticaret Sicili Memurluğuna müracaat ederek kooperatifin tescilini talep ederler.
• Ticaret Sicil Memurluğu kooperatifin unvanını Sicil Defterine kaydederek anasözleşmelere tescil şerhini verir. Ayrıca 1163 Sayılı Kanunun 3. maddesinde sayılan hususların ilanı için ilan beyannamesini tanzim eder.
• Kooperatifin kuruluşuna ait ilan beyannamesinde belirtilen hususların Ankara’da yayımlanan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesiyle kooperatifin kuruluşu hukuken tamamlanmış olur.
• Kuruluş tescil ve ilanını gösteren belgelerle Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü’ne müracaat edildiğinde, daha önce verilen talimat ile kuruculardan birine teslim edilen kuruluş sermayesinin kooperatif adına Bankada açılacak hesaba yatırılması için talimat verilir.
• Kuruluş ilanının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmasını takip eden bir ay içinde “Kuruluş Genel Kurul Toplantısı” yapılır. Kooperatifin asli Yönetim ve Denetim kurulu üyeleri seçilir. Kuruluş masrafları görüşülüp kabul edilir.

Soru-9 : İzin,Tescil ve İlan nedir?
Cevap -9 : Kooperatif kuruluş iznini Tarım ve Köyişleri Bakanlığı verir. Kuruluş izni verilen kooperatife ait anasözleşmeler geçici yönetim kuruluna gönderilir. Geçici Yönetim kuruluna intikal ettirilen anasözleşmeler geçici yönetim kurulunca Mahalli Ticaret Sicil Memurluğuna götürülerek kooperatifin tescili talep edilir.
Ticaret Sicil Memurluğunca tescil edilen anasözleşmelere tescil şerhi verilir. Ayrıca 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 3.maddesinde sayılan hususların ilanı için ilan beyannamesi tanzim edilir. Bu beyannamede bulunan hususlar Ankara’da yayımlanan Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde ilan edilir.
Burada sıkça karşılaşılan en önemli sorun, kuruluş izninin alınmasına müteakip kuruluş işlemlerinin 1 ay içerisinde tescil ettirilmemesi sorun yaratmaktadır. Şayet bu 1 ay geçirilirse Ticaret Sicil Memurluklarınca tescil işlemi yapılmadığından kuruluş izninin yenilenmesi gerekmektedir.

Soru-10 : Tescilden önceki hukuki durum nedir?
Cevap-10 : Tescilden önce kooperatifin varlığı ve sorumluluğu yoktur. Tescilden önce kooperatif adına işlem yapanlar, bu işlemlerden kişisel ve müteselsil olarak sorumludurlar. (K.K.Md.7 )

Soru-11 :Tescilden sonra kurucu ortaklar ve Tarım İl Müdürlüğü tarafından yapılacak işlemler nelerdir?
Cevap-11 : Ticaret Sicil Memurluğunca tescil edilmiş anasözleşmelerden yeteri kadarı, kuruluş ilanının yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi ile birlikte İl Müdürlüğüne teslim edilir. İl Müdürlüğünce gerekli kontroller yapıldıktan sonra birer nüshası Bakanlığa gönderilip, diğer nüshaları İl Müdürlüğünce Kooperatife ait dosyada saklanır.
Daha sonra, kuruluşta kurucu ortaklardan birine tutanakla teslim edilen, ortaklık paylarının ¼’ünden oluşan meblağın kooperatif adına açılan banka hesabına yatırılması için İl Müdürlüğünce talimat verilir.
 KOOPERATİF ORTAKLARININ HAK VE ÖDEVLERİ

Soru-12: Ortaklığa giriş konusunda bilgi verir misiniz?
Cevap-12: Kooperatife ortak olmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler kooperatif ana sözleşmesinde yer alan bütün hükümleri hak ve ödevleriyle birlikte kabul ettiklerini belirten bir dilekçe ile kooperatif Yönetim Kurulu’na başvururlar. Sözlü müracaatla ortak olunamaz. Yönetim kurulu, bu başvuruyu ana sözleşmede gösterilen ortaklık şartlarını taşıyıp taşımadıklarını araştırarak inceler. Uygun görülenlerin ortaklığa kabulü için karar alınır. Müracaatların sonuçları olumlu veya olumsuz olsun 1 ay içerisinde ilgiliye bildirilmek zorundadır. Ortaklığa girişte aranacak şartlar şunlardır:

1- Türk vatandaşı olmak
2- Kanuni ve medeni haklarını kullanma yeterliliğine sahip olmak.
3- Kooperatifin çalışma bölgesinde en az 1 yıldır ikamet ediyor olmak.
4- Aynı bölgede aynı amaçlı başka bir kooperatife ortak olmamak.
5- Kuruluşta kooperatif anasözleşmesini imzalamış olmak veya sonradan kooperatife girişte anasözleşme hükümlerini bütün hak ve ödevleri ile birlikte kabul ettiğine dair bir ortaklık dilekçesi vermiş olmak,
6- Kooperatifin çalışma konularına giren konularda ticaret ve komisyonculuk yapmamak.
7- Ortaklık için taahhüt ettiği sermayenin en az ¼ ‘ünü peşin olarak ödemek.
8- Sulama kooperatifleri için sulanabilir bölge içerisinde arazi sahibi olmak.
9- Su Ürünleri kooperatifi için Avcılık Ruhsat teskeresi ve/veya Yetiştiricilik belgesi sahibi olmak.
 
Soru-13 : Ortaklık senedi nedir?
Cevap-13: Her ortağın üyelik haklarının ada yazılı ortaklık senedi ile temsil olunması şarttır. Bu senet’e kooperatifin unvanı, senet sahibinin adı ve soyadı, iş ve ev adresi, kooperatife giriş tarihi yazılır. Bu senet kooperatifi temsile yetkisi olan kimseler ve ortak tarafından imzalanır. Ortaklığın yatırdığı veya çektiği paralar tarih sırası ile kaydedilir. Bu kayıtlar kooperatifin ödediği paralara ait ise ortak imza eder. İmzalı ortak senedi makbuz hükmündedir. Ortaklık senetleri kıymetli evrak niteliğinde olmayıp sadece ortağa ait bir belge hükmündedir.

Soru-14:Ortaklık payları ve sınırları hakkında bilgi veriniz.
Cevap-14:Kooperatife giren her şahsın en az bir ortaklık payı alması gereklidir. Anasözleşmelerde asgari ortaklık payı 100 pay olarak belirlenmiştir. Bir ortak en çok beşbin payı geçmemek üzere istediği miktarda sermaye payına sahip olabilir. Bir ortaklık payının değeri 100.000 Türk Lirasıdır. Birkaç pay bir ortaklık senedinde gösterilebilir. Önceden alınması taahhüt edilen pay miktarı tamamen ödenmedikçe pay artırılması yapılamaz.

Soru-15: Ortağın şahsi alacaklıklarının kooperatifle ilişkisini açıklayınız?
Cevap-15: Bir ortağın şahsi alacaklıları, ancak ortağa ait faiz ve gelir-gider farklarından hissesine düşen miktarı ve kooperatifin dağılmasında ona ödenecek payı haczettirebilir.

Soru-16: Mal cinsinden sermaye hakkında bilgi veriniz.
Cevap-16: Kooperatif, genel kurulca kabul edilecek mal cinsinden sermaye karşılığı ile de ortak kabul edebilir. Ayrıca kendisi mevcut bir işletmeyi veya malları tüzel kişi adına devralabilir.

Soru-17: Hak ve vecibelerde eşitlik ne demektir?
Cevap-17: Kooperatif anasözleşmesinin kabul ettiği esaslar içinde ortakaların hak ve vecibelerde eşit olmaları demektir.
 
Soru-18:Ortakların görevlerini açıklar mısınız?
Cevap-18: Ortakların görevleri şunlardır:
a) İlgili kanunlar, anasözleşme ve yönetmelik hükümlerine uymak,
b) Kooperatifin çıkarlarına ve alınan kararlara aykırı davranışlarda bulunmamak, kooperatifin bütün hizmetlerine yardımcı olmak.
c) Yüklendiği ortaklık paylarını, varsa ek ödemelerini, kredi ve avanslardan doğan ve vadesi gelen borcunu zamanında ödemek,
d) Kooperatife olan her türlü vecibelerini yerine getirmek,
e) Finansman müesseselerinden kooperatif adına ortakların müteselsil kefaletiyle kredi alınması sonucunda bu teşekküllere karşı doğan borçların yerine getirilmesinde payına düşeni zamanında yerine getirmek,

Soru-19 : Ortakların kişisel hakları nelerdir?
Cevap-19:
-Anasözleşmelerde belirtilen şartlarda ortaklığa girme hakkı,
-Genel Kurul’a katılma, konuşma,seçme ve seçilme hakkı,
-Genel Kurul’da oy kullanma ve temsil hakkı,
-Müspet gelir gider farkı (kardan) pay alma (Risturn) hakkı,
-Bilgi edinme, Genel Kurul’un açık izni ve Yönetim Kurulu’nun kararı ile ticari defter ve belgeleri inceleme hakkı,
-Ortaklıktan çıkarılma kararına karşı genel kurula itiraz ve mahkemeye dava açma hakkı,
-Genel Kurul kararları aleyhine dava açma hakkı,
-Ortaklık Payının devri hakkı,
-Ortaklıktan çıkma hakkı,
-Tasfiye halinde, tasfiye kalanından pay alma hakkı.

Soru-20:Ortakların toplu olarak kullanabileceği haklar nelerdir?
Cevap-20:
-Anasözleşmede belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde genel kurulu toplantıya çağırma hakkı,
-Genel kurul gündemine madde ilave ettirme hakkı,
-Genel kurullarda, kooperatife satın alınacak veya kooperatifçe satılacak menkul veya gayrimenkullerin alt ve üst limit fiyatlarını belirleme hakkı,
-Genel kurullarda, yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile tasfiye halinde tasfiye kurulu üyelerini seçme ve ibra etme hakkı,
-Genel kurullarda, kooperatifin bütçesini onaylama, bilanço, müspet gelir- gider farkının nasıl kullanılacağına karar verme hakkı,
-Genel kurul kararıyla kooperatifin feshine karar verme hakkı.

Soru-21 :Kooperatife hangi tüzel kişilikler ortak olabilir?
Cevap-21:Kooperatiflere kamu tüzel kişilikleri ile özel idareler,belediyeler,köyler, cemiyetler ve dernekler ortak olabilirler

Cevap-22      :Yedek akçe, kooperatif ana sözleşmesinde gösterilen oranda müspet gelir-gider farkından ayrılacak orandan meydana gelir.Tarımsal kalkınma kooperatifi tip anasözleşmesinde bu oran %10’dur.

            Ayrılan yedek akçeler, kooperatifin çalışma anında veya dağılmasında ortaklara dağıtılmaz.

            Bir yıllık çalışma sonucu gelir-gider farkı menfi olduğu taktirde yedek akçelerden ve bunların yeterli olmaması halinde ek ödemelerle veya ortak sermaye payları ile karşılanır.

            Bu fonun kullanılmasında ise; 5072 sayılı Kanun’un 1 inci maddesi uyarınca devlet tahvillerine yatırılması mecburi olan kanuni yedek akçe ortaklara dağıtılmayıp bilanço sonucunda ortaya çıkacak menfi fiyat farkının kapatılmasında kullanılır.

            Toplanacak yedek akçe miktarı kooperatif sermayesinin %20’sini geçemez. %20’nin üzerinde olan yedek akçe miktarı yatırım geliştirme fonuna eklenir.

            Şayet kooperatifin dağıtılmasına karar verilirse, yedek akçelerin kooperatifin zararlarının karşılanmasında kullanılan miktardan artan kısmı kooperatifin bağlı olduğu birliğe devredilir.Yahut köyde kurulacak kooperatiflere devredilmek üzere köy sandığına yatırılır.

Cevap-23 :Sosyal hizmet fonu kooperatif anasözleşmesinde gösterilen oranda müspet gelir-gider farkından ayrılacak orandan meydana gelir.Tarımsal kalkınma kooperatifi  tip anasözleşmesinde bu oran %8’dir. Bu fon; ortakların sosyal ve kültürel ihtiyaçları ile kooperatif memur ve işçileri için ölüm, sigorta veya yardımlaşma maksadıyla kullanılır.

Cevap-24 :Yatırım ve Geliştirme Fonu kooperatif anasözleşmesinde gösterilen oranda müspet gelir-gider farkından ayrılacak orandan meydana gelir.Tarımsal kalkınma kooperatifi tip anasözleşmesinde bu oran %4’tür.Bu fon; üretimi ve satışları artırıcı yönde yapılacak yatırımlarda kullanılır.

Kamu tüzel kişileri ve gerçek kişilerce yatırım ve geliştirme amacı ile yapılacak her türlü yardımlar ve ortakların yatırımı için yaptıkları bağışlar, yatırım ve geliştirme fonuna eklenir.Ayrıca, “kooperatifte toplanacak yedek akçe miktarı, kooperatif sermayesinin %20’sini geçemez” hükmüne istinaden % 20’nin üzerinde olan yedek akçe miktarı yatırım ve geliştirme fonuna eklenir.Kooperatif bölgesinde birlik yoksa veya birliğe ortak değilse %7 birlik ve merkez birliği yardım fonundaki fon, yatırım ve geliştirme fonuna eklenir.Kooperatif birliğe ortak olup da, birlik merkez birliğine ortak değilse, %2 merkez birliği hissesi  kooperatifin yatırım ve geliştirme fonuna eklenir.

Cevap-25 : Kurumlar vergisi muafiyet hükümlerine uygun olarak çalışan ve anasözleşmesinde kanunun öngördüğü şartları taşıyan kooperatifler kurumlar vergisinden muaf olacağından elde ettiği müspet farkın tümünü anasözleşme ve genel kurul kararı ile dağıtabilecektir.Tarımsal kalkınma kooperatifi için örnek verecek olursak; kooperatifimizin müspet gelir-gider farkı, gayri safi hasıladan her türlü masraflar, faiz ve amortisman karşılıkları çıktıktan sonra kalan kısmıdır.Bu miktardan vergiler ve geçen yıllara ait zararlar düşüldükten sonra geri kalan kısmı 300.000.000 TL. olsun.Buna göre

%10 Yedek Akçeye                                                 30.000.000TL.

%1   Tarım ve Köyişleri Bak.Emrindeki Fon                 3.000.000TL.

%4   Yatırım Geliştirme Fonu’na                                12.000.000TL.

%8    Sosyal Hizmetler Fonu                                     24.000.000TL.

%7    Birlik ve Merkez Birliği Fonu                            21.000.000TL.

%70  Risturn                                                          210.000.000TL.

                                                                             300.000.000TL.

            Kooperatiflerle diğer ortaklıkları birbirinden ayıran en önemli öğe, çalışma dönemi sonunda oluşan değer artıklarının dağıtımında kullanılın yöntem ayrıcalığıdır. Esas amaçları sermayenin işletilmesi bu işletme sonunda daha fazla değer artışı (kar) elde etmek olan ortaklıklarda, kazanç her ortağın ortaklığa bağladığı sermaye payı oranı esas alınarak dağıtılır. Kooperatiflerde ise, kazanç paylaşan ortaklıklarda uygulanan temel kural dışında, bu fazlalıklar ortakların sermaye durumlarına göre değil kooperatiflerle yaptıkları işlemler veya gördükleri hizmete göre paylaştırılır. Bu değer artışı, müspet veya menfi gelir-gider farkı olarak kendini gösterir.Gelir-gider farkını muhasebe dilinde kar-zarar olarak nitelenmesini ve bu düşüncenin muhasebe tekniğine uygun olduğunu açıklayanlar da vardır.

Risturn verilmesi ilkesi, kooperatifçilikte eşitlik ve adalet ilkesinin bir sonucu olarak kabul edilir.Sermayenin egemen olmadığı bu tür tüzel kişiliklerde hakça bir düzene giden yol, ortaklarla tüzel kişilik arasındaki işlemlerin temel kabul edilmesidir.Risturn verilmesi ilkesi, esas itibariyle, kooperatif tarafından elde edilen öz varlık artışlarının veya saf gelir-gider artıklarının, ortaklara ait olması ve bu fazlalığı ortaklara, sermaye oranlarına göre değil, ortakların kooperatifle yıl içinde yapmış oldukları işlemlere (alımlar-satışlar-kullanılan kredi-yapılan hizmet v.s.) göre dağıtımını ifade eder.

            Kooperatifler kar elde etme amacı peşinde değildir. Kar, ticaret şirketiyle kişisel ortaklıkların veya bağımsız işletmelerin ana amacıdır.Kooperatiflerde ise hiçbir zaman, gelir elde etme kuralı bir tarafa itilememektedir.Amaç, ortakların tüketim, üretim ve kredi gibi başlıca gereksinme duyulan alanlarda, karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet esasları çerçevesinde, ortakları korumaktadır. Bu ilkeler içinde yönetilen kooperatiflerde, yıl sonunda bir değer fazlası elde edilmesi doğaldır. Böyle bir fazlalık olmadığı sürece, kooperatifin varlığını devam ettirmesi için yapması gerekli olan genel gider niteliğindeki harcamalara kaynak bulunması ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. İşletmenin varlığını devam ettirebilmesi için ilk planda görülen kaynak sermayedir. Sermayenin işletme giderlerine ayrılması ise, bir süre sonra kooperatifin asıl amacını gerçekleştirme olanağını yitirmesine neden olacaktır.

Bu durumda, sermayenin ilk anda işletmenin yaşamını sürdürmesi için kullanılması yerine, maliyet fiyatı üzerine giderleri karşılayacak belli oranlarda eklenti yapılması esasının kabul edilmesi yöntemi getirilmiştir. Bu fazlalık, değişik bir anlatımla, kooperatifin maliyetin üstünde bir değerle ortaklara mal satışından aldığı paralardan (tüketim, kredi kooperatiflerinde) veya satacağı fiyattan daha düşük bir fiyatla ortaklarından mal satın alması sonucunda (satış-üretim kooperatiflerinde) oluşmaktadır. Kooperatifler bu işletme fazlalarını, doğması beklenen zararları veya kooperatifin varlığını devam ettirebilmesi için gerekli olan genel giderleri karşılamak için alırlar.

            Gelir-gider müspet farklarının hepsi ortaklara dağıtılmaz, bir kısmının yedek akçe ve yasal fonlara ayrılması kanunlarla zorunlu hale getirilmiştir. Bu tür yedek akçe ve fonların oluşturulması, kooperatifleri mali kaynak yönünden daha güçlü hale getirmektir. Bu tür yasal düzenlemeler sonunda oluşturulan yedek akçe ve fon üzerinde ortakların mülkiyet hakları bulunmamaktadır. Halbuki sermaye şirketlerinde ayrılan yedek akçe ve olağanüstü fonların ortaklara dağıtımı her zaman söz konusu edilebildiği halde, kooperatiflerde ortaklara bu fonların ulaşması, kooperatifin tasfiyesi halinde gerçekleştirilebilmektedir.İlk bakışta yedek akçe ve ortak dışı işlemlerden elde edilen (karlar) gelir-gider farkları ortaklara dağıtılma olanağına sahip değilse de, kooperatifin tasfiyesinde borçlar ödendikten sonra ve ortak pay bedelleri geri verildikten sonra kalan (mallar) aktif değerlerin ancak anasözleşmede bu husus ön görülmüş olduğu takdirde ortaklar arasında paylaştırılması mümkündür.Yedek akçe kolektif bir değer taşımakta, mülkiyet bütün ortaklar topluluğuna aittir. Halbuki ortaklık payları ise kişiseldir. Ortaklar dilediği zaman anasözleşmede belli edilen kurallar içinde ortaklık payını başkasına devir edebildikleri gibi kooperatiften istifa, çıkma ve çıkarılma durumlarında da pay tutarı ortağın sınırlı ve sınırsız sorumluluk kurallarına uygun olarak geri verilmesi anasözleşmelere, çıkan veya çıkarılan sermaye veya mevduatından kısmen veya tamamen yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür.

Ancak birikmiş yedek akçe üzerinde çıkan veya çıkarılan ortağın talep hakkı bulunmamaktadır. Hatta bir kooperatifin fesih edilmesi halinde bile, yedek akçe ortaklara dağıtılmayıp ya kooperatifin bağlı olduğu birlik veya merkez birliğine devredilmekte ya da sosyal amaçlar için kullanılmaktadır.

Gelir-gider farkından yedek akçe, ortak ve personel için yardım fonları gibi kanun ve anasözleşme gereğince kurulan diğer fonlara yatırılacak diğer paralar ayrılır.

Cevap-27 :300.000.000.TL.olarak hesaplanan yıl sonu müspet gelir-gider farkı fonlara ayrıldıktan sonra %70 risturn hesabına isabet eden 210.000.000.TL.nın dağıtımı için önce risturn oranının bulunması gerekir. Bu arada tüm ortakların kooperatifle yapmış oldukları toplam işlem tutarının da 2.000.000.000.TL. olduğu varsayımıyla dağıtım işlemi;

Risturn oranı=Risturn x 100

                        Yıllık toplam işlem tutarı formülünden hareketle

Risturn oranı=210.000.000.x100  =10.5 şeklinde

                            2.000.000.000

 bütün ortakların ayrı ayrı kooperatifle yapmış oldukları alış-veriş oranı dikkate alınarak yapılır.Örneğin; bir ortağın yıl içinde kooperatifle yaptığı işlem miktarı 500.000.000.TL. ise ,

            Buna göre 500.000.000 x %10,5=52.500.000.TL. risturn alması gerekir.

Cevap-28   : Kurumlar vergisi istisnasından yararlanan kooperatiflerde kurumlar vergisi ödemesine esas olan gelir-gider farkı ortaklara dağıtılmaz.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
KOOPERATİF GENEL KURULLARININ ÇALIŞMA ESASLARI VE GENEL KURULDA TOPLANTI NİSABI

Soru-21:Genel Kurul toplantısı nedir? Bu toplantıya kimler katılabilir?
Cevap-21:Kooperatif genel kurulu, bütün ortakların temsil edildiği en yetkili ve en büyük karar organıdır.
Genel kurula katılma konusunda 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu (yapı kooperatifleri hariç) bir sınırlama getirmiştir.Genel kurul toplantısının yapılacağı tarihten üç ay ve daha kısa süre önce kooperatife ortak olanlar dışında her ortak genel kurula katılma hakkına sahiptir.

Soru-22:Kaç çeşit genel kurul toplantısı vardır?
Cevap-22:Genel kurul toplantılar kuruluş, olağan ve olağanüstü olmak üzere 3’e ayrılır.
1-Kuruluş genel kurul toplantısı:
Anasözleşmenin ilanından sonra, Kurucular heyetinin daveti üzerine en geç bir ay içerisinde yapılması gereken genel kurul toplantısıdır. Bu genel kurula, genel kurul tarihine kadar kayıt olmuş bütün ortaklar katılabilirler. Toplantıda kooperatifin asli yönetim ve denetim kurulları seçilir.

2.Olağan genel kurul toplantısı:
Yönetim kurulunun hazırlayacağı gündeme göre ve anasözleşmelerde belirtilen usul ve esaslara uyularak, her yıl hesap dönemi sonundan itibaren 6 ay içerisinde (Genellikle 1 Ocak-30 Haziran tarihleri arasında) yapılması gereken genel kurul toplantısıdır. Bu genel kurul toplantılarına, genel kurul tarihinden 3 ay ve daha kısa süre önce kooperatife ortak olmuş kişiler katılabilir.

3.Olağanüstü genel kurul toplantısı:
Haklı bir gerekçeye dayalı olarak, yönetim kurulu, denetçiler, ortağı olduğu üst birlik veya tasfiye memurları tarafından ya da anasözleşmede belirtilen sayıda ortağın yazılı müracaatı üzerine yapılan genel kurul toplantısıdır.
Olağanüstü genel kurul toplantısı yukarıda sırasıyla belirtilen şekilde toplanamadığı takdirde, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı genel kurulu toplantıya çağırma yetkisine sahiptir.

Soru-23:Genel kurulu toplantıya kimler çağırabilir?
Cevap-23:Genel kurulun toplantıya çağrılması genel kurulun türüne göre değişiklikler gösterir.1163 sayılı Kooperatifler Kanuna göre genel kurulu toplantıya çağırma yetkisi şu şekilde belirlenmiştir.
-Yönetim kurulu
-Anasözleşme ile bu hususta yetkili kılınan diğer bir organ
-Gerektiğinde denetim kurulu
-Ortağı olduğu üst birlik
-Tasfiye memurları
Yukarıda belirtilen şekillerde toplanamadığı takdirde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı genel kurulu toplantıya çağırma yetkisine sahiptir.

Soru-24:Genel kurula çağrı nasıl ve kimler tarafından yapılır?
Cevap-24:Genel kurula çağrının yetkili organ ve merci tarafından anasözleşmelerde belirtilen şekil ve surette yapılması önemlidir.
Genel kurulu toplantıya çağırma görevi (Kuruluş genel kurulu hariç) genellikle yönetim kuruluna aittir.
Yönetim kurulu o yıla ait ilk genel kurul toplantısının yapılacağı tarihten 15 gün önce ortakların en kolay ve en emin şekilde haber almalarını sağlamak üzere mahalli örf ve adetlerin gerektirdiği duyurma usullerine göre toplantı çağrısı ve ilanını yapar. İlanda, çoğunluğun sağlanamaması halinde ikinci toplantının tarihi de belirlenir. Bu süre 15 günden az 30 günden fazla olamaz. Bu çağrı yazılı olarak imza karşılığı da olabilir. Toplantı ilanını ihtiva eden yazıya gündemi de ekleyerek ilan ve toplantının başlama günü hariç 15 gün önceden kooperatifin kapısına; ortakların bulunduğu yerleşim merkezinin muhtarlık ilan yerine asılır. İlanın yapıldığına dair düzenlenen tutanak mahalli muhtarlıkça onaylanır. Anasözleşmenin değiştirilmesi söz konusu ise yapılacak ilanda değiştirilecek madde numaralarının yazılması ile yetinilir.İlanların bir örneği toplantıdan en az 15 gün evvel Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Mahalli Teşkilatına ve Mülki İdare Amirliğine gönderilir.
Dörtten az olmamak üzere, ortakların en az 1/10’u tarafından genel kurul toplantısından en az yirmi gün önce yazılı olarak bildirilecek hususların gündeme konulması zorunludur.

Soru-25 :Genel kurul toplantısı nasıl yapılır?
Cevap-25:Genel kurul toplantısına katılan ortakların hazır bulunanlar listesini imzalamalarından sonra yapılan yoklama neticesinde yeterli çoğunluğun (nisap) bulunduğu anlaşılınca toplantı açılır.
Toplantı, yönetim kurulu başkanı veya üyeleri, bulunmadıkları zaman genel kurulca gösterilecek bir ortak tarafından açılır.
Genel kurulu idare etmek üzere Başkanlık divanı oluşturulmasına geçilir.Başkanlık divanı ortaklar veya üst kuruluş temsilcileri arasından seçilir.Başkanlık divanı bir başkan, bir başkan vekili, iki katip, iki oy tasnifçisinden oluşur.
Başkanlık divanının oluşmasından sonra gündeme geçilir ve görüşmelere başlanır.
Kooperatifin yaptığı ilk toplantıda yeterli çoğunluk sağlanmazsa toplantı ilan ve toplantı günü hariç 15 günden az 30 günden fazla olmayacak şekilde sonraya bırakılır.
Genel kurul toplantısında alınan kararların geçerli olabilmesi için, tutanağın kanuna uygun düzenlenmesinin yanında diğer belgelerin de eklenerek Başkanlık divanı ve Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanması gerekmektedir.

Soru-26:Genel kurulda ortakların oy hakkı nasıldır? Ortaklar oyunu nasıl kullanır?
Cevap-26:Kooperatif genel kuruluna katılan ortağın sermayesi ne olursa olsun bir oy hakkı vardır.
Genel kurulda oy gizli veya açık olmak üzere iki şekilde kullanılmaktadır.

Soru-27:Toplantı nisabı, karar nisab nasıl oluşur?
Cevap-27:Genel kurul toplantı nisabı ve karar nisabı anasözleşmelerde belirlenmiştir.İlk toplantı için genel kurula katılma hakkına sahip ortakların çoğunluğunun (Yarıdan bir fazlası) şahsen toplantıda bulunmaları gerekmektedir. .(Pancar Ekicileri Kooperatifleri hariç)Yeterli çoğunluk sağlanamadığı takdirde ikinci toplantı hazır bulunanlar ile yapılır.Anasözleşmede bir açıklama yoksa ikinci toplantıda herhangi bir nisap aranmaz.
Kanun ve anasözleşmelerde aykırı hüküm bulunmadıkça genel kurul kararlarında ve seçimlerde oyların yarıdan bir fazlasına itibar olunur.
Kooperatifin dağılması veya diğer bir kooperatifle birleşmesi veya anasözleşmenin değiştirilmesi için fiilen kullanılan oyların 2/3 ‘ünün çoğunluğu gereklidir.
Ortakların şahsi sorumluluklarının ağırlaştırılması veya ek ödeme yükümlülükleri hakkında alınacak kararlar için bütün ortakların 3/4 ünün rızası gereklidir.
Genel kurulda verilen kararlar hazır bulunmayan veya olumlu oy kullanmayan bütün ortaklar için geçerlidir.

Soru-28:İkinci toplantıda yani ertelem toplantısında yeniden ilan gerekir mi?
Cevap-28: İlk ilanda ikinci toplantı tarihi belirtilmemişse düzenlenecek erteleme tutanağında da belirtilerek genel kurula çağrı usul ve esaslarına göre yeniden ilan yapılmalıdır.

Soru-29:Genel Kurul Toplantıları nerede yapılır.
Cevap-29:Genel Kurul Toplantılarının nerede yapılacağı konusunda 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununda hüküm bulunmamaktadır. Şayet anasözleşmede bu konuda hüküm varsa ona göre hareket edilmelidir.Herhangi bir hüküm yoksa 1163 sayılı K.K. md.98. ve T.T.K. 371.maddesi gereğince kooperatifin yönetim merkezinin bulunduğu yerde yapılması gerekir.

Soru-30:Genel kurul belgeleri nelerdir?
Cevap-30:Genel Kurul Belgeleri:
1-İlan, gündem ve ilan tutanağı
2-Yönetim kurulu faaliyet raporu, çalışma programı
3-Denetim Kurulu Raporu
4-Bilanço
5-Gelir- Gider Farkı cetveli
6-Hazır bulunan ortaklar listesi ( Hazirun Listesi)
7-Genel kurul tutanağı
8-Tahmini bütçe
9-Bakanlık Temsilcisi Raporudur.

Bu belgelere örnekler verecek olursak:

SINIRLI SORUMLU .......................KÖYÜ
TARIMSAL KALKINMA KOOPERATİFİ

İLAN

Kooperatifimizin ........... yılına ait olağan/ olağanüstü genel kurul toplantısı aşağıdaki gündem maddelerini görüşmek üzere ...../...../....... tarihinde saat........... da ...................Köyü ilkokulunda yapılacaktır.
Şayet çoğunluk sağlanamaz ise ikinci toplantı ....../..../........tarihinde aynı saat ve aynı yerde yapılacaktır.
Bütün ortakların hazır bulunmaları rica olunur.

Başkan Başkan Yardımcısı

GÜNDEM
1-Açılış ve saygı duruşu
2-Başkanlık Divanının oluşturulması
3-Yönetim Kurulu,Denetleme Kurulu Raporlarının okunması ve görüşülmesi
4-...../..../....... tarihli Bilanço, Gelir- Gider Tablolarının okunması ve görüşülmesi
5-Yönetim ve Denetim Kurulunun ibrası
6- Seçimler ve süresi
a-Yönetim Kurulu
b-Denetleme Kurulu
c-Üst Birlik Temsilcisi
7-.........Bütçe ile Çalışma programının görüşülmesi ve karara bağlanması
8-Yönetim ve Denetim kurulu ücret, aidat, aylık veya huzur hakkının tespiti
9-.........................................
10-Dilek ve temenniler
11-Kapanış


TUTANAK

Sınırlı Sorumlu .............................Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin .......... yılına ait olağan/ olağanüstü genel kurul toplantısına ait ilan ve gündem kooperatif binasında ve köyümüz muhtarlık ilan panosunda ...../...../........ tarihinde askıya çıkarılmış olup ...../..../........ tarihinde askıdan indirilmiştir.


...................... Köyü Muhtarı Aza Aza


BAKANLIK TEMSİLCİSİ RAPORU

......................................... ili ...................................... ilçesi Sınırlı Sorumlu .............................. köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin ............................ yılı olağan/olağanüstü genel kurul toplantısı ........./......../200.. tarihinde saat ............ da köy ilkokulunda yapılmıştır.
Genel kurul toplantısına katılma hakkına haiz 30 ortaktan 25 ortağın hazirun listesini imzalamasıyla toplantıya başlanılmıştır.Gündem gereği açılış ve yoklamadan sonra Divan Heyeti seçimine geçilmiş ve verilen bir önerge ile Divan Başkanlığına ....................................
Başkan Vekilliğine ...................................... Katipliklere ............................... ve ................
Oy Tasnifçiliğine de .............................. ve .................................. oy birliği ile seçilmişlerdir.
Gündemdeki maddeler sırasıyla usulüne uygun olarak görüşülmüştür.
Gündem gereği Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulu üyeliklerinin seçimine geçilmiş ve yapılan gizli oy açık tasnif sonucunda;

YÖNETİM KURULU
ASİL YEDEK
1-.............................(........ Oy) 1-.............................(........ Oy)
2-.............................(........ Oy) 2-.............................(........ Oy)
3-.............................(........ Oy) 3-.............................(.........Oy)
4-.............................(........ Oy 4-.............................(........ Oy)
5-.............................(........ Oy) 5-.............................(........ Oy)

DENETİM KURULU
ASİL YEDEK
1-.............................(........ Oy) 1-.............................(........ Oy)
2-.............................(........ Oy) 2-.............................(........ Oy)
3-.............................(........ Oy) 3-.............................(........ Oy)
Üyeliklerine iki yıl için seçilmişlerdir.

Toplantı kanun ve anasözleşme hükümlerine uygun olarak yapılmıştır....../..../....

BAKANLIK TEMSİLCİSİ
............................................

S.S................................ KÖYÜ TARIMSAL KALKINMA KOOPERATİFİ
GENEL KURUL TUTANAĞI

S.S........................... Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin .............. yılı olağan/olağanüstü toplantısı yapılmak üzere ..../..../200.. tarihinde saat 10.00 da .............. Köyü Kooperatif Binasında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Temsilcisi .....................................................gözetiminde toplanıldı.
Genel Kurul toplantısına başlamadan önce yapılan incelemelerde;
a) ..../..../200.. tarihinde kooperatifin kapısına. ..../..../200.. tarihinde ortaklarımızın bulunduğu .............................. Muhtarlığı ilan yerine asıldığı,
b) Yönetim Kurulunca, 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun değişik 26.maddesindeki niteliklere ve Ortak Kayıt Defterindeki kayıtlara uygunluğu beyan edilip onaylanarak hazırlanan ve ortakların incelemesine sunulan ortaklar listesinde kayıtlı 30 ortaktan (........) ortağın hazır bulunduğu, böylece toplantı için gerekli çoğunluğun mevcut olduğu anlaşılmıştır.

GÜNDEM MADDELERİ

Madde 1-Genel Kurul Toplantısı saat 10.00 da .................................. tarafından açıldı.Yoklama ve Saygı duruşu yapıldı.
Madde 2-Genel Kurul Toplantısı Başkanlığına ...................................., Başkan Vekilliğine ………………. Katip Üyeliklere …………............................................., Oy Tasnifçiliklerine ………………………….. oybirliği ile seçildiler.
Madde 3-Kooperatifin .......yılına ait Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulu raporları okundu.
Ortaklardan .............. söz alarak ............... dedi, Ortaklardan .................. diye cevap verdi.Yönetim Kurulu Başkanı ............... söz alarak soruları cevaplandırdı ............................ dedi.
Böylece yönetim ve denetim kurulu raporları okundu, görüşüldü, bilgi alınmış oldu.
Madde 4-Kooperatifin ...........yılı “Bilanço” ve “Gelir-Gider Cetveli” okundu. Görüşmeye açıldı.
Ortaklardan ..............................söz alarak .................. dedi.Ortak ..................... dedi.Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı soruları cevaplandırarak şu açıklamaları yaptı.

Yapılan görüşmeler sonucunda ....................... yılına ait “Bilanço” ve Gelir Gider Cetveli” çoğunlukla (25 oya karşı 5 oyla) kabul edildi.
Madde 5-Yönetim Kurulu ile Denetim Kurulunun ibrası maddesine geçildi. Yapılan bu görüşmeler sonucunda Yönetim ve Denetim Kurulu Üyelerinin ibra edilmesine oybirliği ile karar verildi.
Madde 6-Yönetim ve Denetim Kurulları seçimlerine geçilerek gizli oy ve açık tasnif usulüyle yapılan oylamada;
YÖNETİM KURULU
ASİL Aldığı Oy YEDEK Aldığı Oy
1-................. ............... 1-................. ...............
2-................. ............... 2-................. ...............
3-................. ............... 3-................. ...............
4-................ ............... 4-................. ...............
5-................. .............. 5-................. ...............

DENETLEME KURULU

ASİL Aldığı Oy YEDEK Aldığı Oy
1-................. ............... 1-................. ...............
2-................. ............... 2-................. ...............
3-................. ............... 3-................. ...............

Üyeliklere iki yıllık süreyle seçildikleri.
Madde 7- ......................... yılı “Bütçe” ile Çalışma Programı okundu.Ortaklardan ................. dedi.
Görüşmeler sonunda ................. Bütçesi ve Çalışma Programı çoğunlukla (yirmibeş oyla) kabul edildi.
Ancak, ortaklardan ............... ile ............... Bütçedeki ............... harcama yetkisinin gereksiz ve çok fazla olduğunu, bunun kooperatife büyük zararlar vereceğini belirttiler.
Madde8-.........................................................................................................
Madde9-....................................................................................................

Gündemde görüşülecek başka konular kalmadığından, Divan Başkanınca toplantı saat ............... da kapatıldı.
Bu genel kurul toplantı tutanağı, tarafımızdan yerinde düzenlendi.Okunarak imzalandı...../..../....

DİVAN BAŞKANLIĞI

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Divan Divan Başkan
Temsilcisi Başkanı Vekili


Katip Katip Oy Tasnifçisi Oy Tasnifçisi







S.S.
.................... KÖYÜ TARIMSAL KALKINMA KOOPERATİFİ
DENETLEME KURULU FAALİYET RAPORU

Sayın Üyelerimiz;

Genel Kurulumuzun başarılı geçmesi dileği ile hepinizi saygı ile selamlarız.
Kooperatifimizin idari evraklarının, muhasebe defterlerinin ve gelir gider belgelerinin denetleme kurulumuzca ..../..../....... tarihi itibari ile incelenmesi sonucunda:

a)1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre tutulması gereken defterlerin düzenli bir şekilde tutulduğu ve günlük olarak işlendiği,
b)Muhasebe defterleri ile buna ilişkin belgelerin mevzuata uygun olarak tutulduğu, gelirlerin ve harcamaların belgelere dayandığı ve düzenli bir şekilde kayıt edildiği,
c)İdari kayıt ve belgelerin düzgün ve usulüne uygun olarak tutulduğu,
d)Yönetim Kurulunca hazırlanmış olan bilanço ile gelir gider fark cetvelinde yer alan harcama ve giderlerin makbuz ve fatura gibi geçerli belgelere dayalı olduğu ve bunların defter kayıtlarına uygun olduğu,
e)Kasa mevcudunun bilançoda gösterilen miktarda olduğu,

Anlaşıldığından Yönetim Kurulunun ibra edilmesi kanaatinde olduğumuzu Genel Kurulumuzun takdirine arz ederiz.

Soru-31: Kooperatiflerin temsilci taleplerine ilişkin İl Müdürlüklerine vermeleri gereken yazı örneği nasıl olmalıdır?
Cevap-31: Kooperatiflerin temsilci taleplerine ilişkin İl Müdürlüklerine vermeleri gereken yazı örneği aşağıya çıkarılmıştır.


SAYI : .../.../200.
KONU :Temsilci Talebi


İL MÜDÜRLÜĞÜNE


Kooperatifimizin/Birliğimizin ............ yılı olağan/olağanüstü genel kurul toplantısı.../.../200. tarihinde saat..... de/da aşağıda gösterilen adreste yapılacaktır.
Söz konusu toplantı için Bakanlık Temsilcisi görevlendirilmesini arz ederim.


YÖNETİM KURULU


Not:Toplantının ertelenmesi halinde
Yeniden temsilci talebinde bulunulacaktır.


GENEL KURUL TOPLANTISININ YAPILACAĞI ADRES:

KOOPERATİFİN UNVANI :

BAKANLIK DOSYA NO :

TİCARET SİCİL NO :

TELEFON NO :

YAZIŞMA ADRESİ :

EKLER: 1-Temsilci ücretinin ödendiğini gösterir makbuz nüshası
2-Gündem


Soru-32: İl Müdürlüklerince verilmesi gereken görevlendirme yazısı örneği nasıldır?
Cevap-32: İl Müdürlüklerince verilmesi gereken görevlendirme yazısı örneği aşağıya çıkarılmıştır.





.................VALİLİGİ
TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ


SAYI : .../.../200..
KONU : Temsilci Tayin
Edildiğiniz

Adı ve adresi aşağıda gösterilen kooperatifin, genel kurul toplantısında, kooperatifler Kanunun değişik 87. nci maddesi hükümlerine göre Bakanlığımız Temsilcisi olarak bulunmanız uygun görülmüştür.
10.12.1973 tarih ve 14738 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kooperatif ve Üst Kuruluşları Genel Kurullarında Bulundurulacak Bakanlık Temsilcisinin Nitelik ve Görevleri Hakkındaki Tüzüğün ilgili maddelerinde belirtildiği şekilde hareket etmeniz, ayrıca toplantı tutanaklarının, genel kurul toplantısının yapıldığı anda düzenleme zarureti bulunduğundan tutanakların tanzimi ile imzalanması işlemi bitinceye kadar toplantıdan ayrılmamanız, genel kurul tutanaklarını kooperatif anasözleşmesine göre düzenlenmiş ortaklar listesi ve tarafınızdan düzenlenecek temsilci raporu ile birlikte toplantıyı takip eden mesai günü Müdürlüğümüze vermeniz gerekmektedir.
Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.


İmza

GENEL KURULU YAPILACAK KOOPERATİFİN

ADI :

TOPLANTI GÜNÜ :

TOPLANTI ADRESİ :

Soru-34:Bakanlık Temsilcilerinin genel kurul toplantısı öncesi kooperatif ilgililerine vermeleri gereken yazı örneği nasıl olmalıdır?
Cevap-34:Bakanlık Temsilcilerinin genel kurul toplantısı öncesi kooperatif ilgililerine vermeleri gereken yazı örneği aşağıdadır.

.................VALİLİGİ
TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ

SAYI : .../.../200..
KONU : Temsilci Tayin
Edildiği

S.S...............KOOPERATİFİ
YÖNETİM KURULU BAŞKANLIĞINA

İLGİ:................ tarihli dilekçeniz.

Kooperatifiniz yapacağı genel kurul toplantısında aşağıda adları ve soyadları ile unvanları yazılı personelin, 3476 sayılı Kanunla değişik1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 87. inci maddesi uyarınca, Bakanlığımızı temsilen görevlendirilmeleri uygun görülmüştür.
Toplantı tutanaklarının genel kurul toplantısının yapıldığı anda düzenlenmesi zarureti bulunduğu, Bakanlımızı Temsilcisinin de tutanakların tanzimi ile imzalaması işlemi bitinceye kadar toplantıdan ayrılmamaları, genel kurul tutanaklarının tevdii gerekmektedir.
Bilgilerinizi ve toplantıyı izleyen tarihten itibaren en geç onbeş gün içinde aşağıda belirtilen belgelerin bir yazı ekinde İl Müdürlüğümüze verilmesini rica ederim.

...........
imza
Not:Temsilci ücreti 1163 sayılı Kanun uyarınca
İlgili Saymanlığa yatırıldığından,
Temsilcileri ayrıca her ne ad altında olursa olsun ödeme yapılmayacaktır.

İL MÜDÜRLÜĞÜMÜZE VERİLMESİ GEREKEN BELGELER

1-Gündem
2-İlan ve mahalli muhtarlıkça onaylanan tutanak
3-Hazirun Cetveli
4-Genel Kurul Tutanağı
5-Denetleme Kurulu Raporu
6-Yönetim Kurulu Raporu
7-Bilanço (......TL.Damga Pullu)
8-Gelir-Gider Cetveli (......TL.Damga Pullu)
9-Tahmini Bütçe
10-Bakanlığımız Tanıtma ve Eğitim Fonuna yatırılan % 1 lerin dekontu(Müsbet Gelir-Gider farkı olduğu takdirde)

GENEL KURULU YAPILAN KOOPERATİFİN

BAKANLIK TEMSİLCİLERİ :

TOPLANTI GÜNÜ :

TOPLANTI SAATİ :

TOPLANTI YERİ :


GENEL KURUL BAŞKANLIK DİVANI

Soru-35: Genel kurul Başkanlık kurulunu (Divan) açıklar mısınız?
Cevap-35:Genel Kurul Başkanlık Kurulu :Uygulamada bu kurula “Başkanlık Kurulu”, “Başkanlık Divanı”, “Divan Başkanlığı” da denmektedir. Yanlışlıkla “Divan Heyeti” dendiği de olmaktadır. Oysa “Divan”; zaten “Büyük meclis” , “meclis”, “heyet”, “kurul” anlamına gelmektedir.
Genel Kurul Başkanı: Uygulamada buna da “Toplantı Başkanı”, “Başkan”, “Divan Başkanı”dendiği olmaktadır.
Genel Kurul Başkanlık Kurulu Üyeleri: “Kâtip Üyeler” ile “Oy Tasnifçisi Üyeler” den oluşur.
Oy Tasnifçisi Üyeler oy sayımını yapar, ilgili tutanakları da (örneğin; seçim tutanağı) imzalarlar.

Soru-36:Genel Kurul Başkanı ve Üyelerin seçimi, gündeme yazılmamış olsa bile yapılır mı?
Cevap-36:Genel Kurul Başkanı ve Üyelerin seçimi, gündeme yazılmamış olsa bile yapılır. Bu seçim toplantının yönetimi için zorunludur. Genel Kurul Başkanı ve Üyelerin (Divanın) ne şekilde belirleneceği anasözleşmede gösterilmişse, ona göre seçim yapılır.
Genel Kurul’un sevk ve idaresi, ortaklar veya üst kuruluş temsilcileri arasından seçilen başkan ve üyeler tarafından sağlanır(1163 S.K.Kanunu m.45/son).
Toplantıya katılan ortakların çoğunluğu ile toplantıyı idare edecek bir başkan,bir başkan vekili,iki katip ve iki oy ayırıcısı seçilerek başkanlık divanı oluşturulur ve gündemin diğer maddelerine geçilir( T.K.Kooperatifi örnek anasözleşme madde 60).

Soru-37: Genel Kurulda gizli oylama yapılacaksa nasıl davranılmalıdır?
Cevap-37:Genel Kurul’da gizli oylama yapılacaksa, her gizli oylama sonucu hemen ayrı bir tutanağa bağlanmalı ve sonraki gizli oylamaya ondan sonra geçilmelidir.
Gizli oylama tutanağı (oy tasnif tutanağı) mutlaka oy tasnifcileri, divan başkanı, divan başkan vekili, kâtip üyeler ve Bakanlık Temsilcileri tarafından hemen imzalanmalıdır.

Soru-38:Başkanlık divanına kimler seçilemez?
Cevap-38:Genel kurulun yönetimi (sevk ve idaresi), sadece ortaklar veya üst kuruluş temsilcileri arasından seçilen başkan ve üyeler tarafından sağlanır.( KK.m.45/son)
Bu nedenle, toplantı başkanlığına üst kuruluş temsilcileri dışında ortak olmayanlar seçilemez.

Soru-39:Genel kurul başkanlık divanı seçimleri nasıl olmalıdır?
Cevap-39:Başkanlık kurulunun seçimi titizlikle yapılmalı ve seçimi olumsuz etkileyecek davranışlardan kaçınılmalıdır. Seçim önemli tartışmalara yol açıyorsa, anasözleşmede aksine hüküm olmamak kaydıyla gizli oy açık tasnif yolu uygulanabilir. Ancak bu durumda seçimin gizli oyla yapılıp yapılmayacağına genel kurul karar verecektir.
Başkanın toplantıyı kanun ve anasözleşmeye göre yönetecek, katiplerin de kararları usulüne uygun şekilde yazacak yetenekte olması gerekir. Bakanlık Temsilci, gerekirse seçimden önce bu konuda ortakları uygun bir dille uyarır.

Soru-40: Başkanlık kurulunda hiçbir ortak görev almak istemiyorsa ne yapılması gerekir?
Cevap-40: Genel kurulun sevk ve idaresi, sadece ortaklar (veya üst kuruluş temsilcileri) arasından seçilen başkan ve üyeler tarafından sağlanır(KK. md.45/5). Dolayısıyla kimse görevi kabul etmiyorsa durum bir tutanakla saptanır. Toplantı yapılamaz.

Soru-41: Başkanlık divanı seçiminden önce genel kurulun açılışı nasıl gerçekleşir?
Cevap-41:Başkanlık divanının seçimden önce genel kurulun açılması, toplantı nisabının mevcut olup olmadığının araştırılması, başkan seçiminin temini işlemleri de yönetim kurulu başkanı veya görevlendirdiği bir kişi tarafından yapılır. Genel kurul, yönetim kurulu dışında yetkili olanlar tarafından toplantıya çağırılmışsa, söz konusu işler çağrıyı yapan merci veya kişilerin görevlendirdiği kişiler tarafından yapılır.
Başkanlık divanı seçildikten sonra, toplantı ile ilgili işlerin idaresi başkanlık divanına aittir. Yönetim kurulu kendilerine yardım edici bir tutum içerisine girer.”(Orhan Nuri Çevik.s.348)

Soru-42:Genel Kurul toplantısı öncesinde ve toplantı sırasında güvenlikle ilgili hususta kimler sorumludur?
Cevap-42:Toplantılara, toplantı öncesinden polis veya jandarma çağırarak güvenlik önlemlerinin alınması kooperatif yönetim kurulu yetki ve sorumluluğundadır. Toplantı sırasında alınacak güvenlik önlemlerinden ise genel kurul başkanı sorumludur. İlke olarak, Bakanlık Temsilcisi’nin ve İl Müdürlüğü’nün bu konuda bir görevi yoktur.

Soru-43:Görüşmeler nasıl başlar ve yürütülür?
Cevap-43:Gündem görüşmelerine, başkanlık kurulu yerini aldıktan sonra başlanmalıdır.
Başkan, kendiliğinden gündem sırasını değiştiremez. Gündemden madde çıkaramaz.
Gündem maddelerine geçilirken başkanın, söz almak isteyenlerin not edip o sıra ile söz vermesi toplantıda disiplini sağlayabilir. Ancak bu konularda, başkanın katı olmaması da gerekir. Aksi halde toplantı sertleşebilir.
Genel kurul başkanı, toplantıyı keyfi tutum ve davranışlarla yönetemez. Ortakların kararını etkileyecek sözler sarf edemez. Başkan toplantıyı mevzuata uygun olarak yönetmek ve tarafsız kalmak zorundadır. Görevi sadece, tarafsız olarak toplantıyı “sevk ve idaredir.”(K.K.m. 45/5).
Yönetim ve denetim kurulu seçimlerinde başkanın tarafsız davranmasına özellikle dikkat edilmelidir.Bakanlık temsilcisi bu tür durumlarda, başkanı uygun bir dille uyarmalıdır. Olumsuz tutumunu sürdüren başkan, Bakanlık temsilcisi tarafından açık ve yüksek sesle uyarılmalı, durumun tutanakta olduğu gibi belirtileceği de söylenmelidir.
Bakanlık Temsilcisi; genel kurulun akışını bozan, gündemde olan konuların konuşulmasını kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirmek isteyen kişi ve grupları da uyarmalı, bu konularda toplantı başkanlığının da dikkatini çekmelidir.
Görüşmeler gündem sırasına göre yapılır.
Ancak, Denetim Kurulu raporu okunmadan Genel Kurul bilanço ve dolayısıyla ibralar hakkında bir karar veremez (TKK örnek anasöz. Md. 95). Bu durumda gündem sırasının değiştirilmesi gerekir. Ancak seçimler de ibradan önce yapılmamalıdır. Aksi durum iyi niyet kurallarına ve yasa hükümlerinin özüne aykırı olur(KK.md.53 ilk fıkra, TKK.md.369/2 ve 4) 2002 tarihli örnek anasözleşmelerde, bu tür seçimler de engellenmiş olup “ibra edilmeyen yönetim ve denetim kurulu üyeleri, bu organlara aynı genel kurullarda tekrar seçilemezler.” hükmü getirilmiştir(TKK örnek anasöz. Md. 69) Aksine durumlarda bakanlık temsilcisi, konuların uygun sıralarında görüşülmesi için başkanı uyarmalıdır. Diğer gündem maddelerinin sırası ise, gerekirse genel kurulca değiştirilebilir.
Olağanüstü genel kurullarda, toplanmaya neden olan ve ilan olunan gündem maddelerinin görüşülmesinin dolaylı yollarla engellenmemesi, toplantının amacından saptırılmaması gerekir. Gündemde olmayan hususlar görüşülemez (KK. md. 46/3).
Olağanüstü genel kurulu toplantıya kimler çağırmışsa, toplantıyı onların açmasına dikkat edilir.
Bakanlık temsilcisi olağanüstü genel kurul toplantısında görüşmelerin genel kurulu toplantıya çağıranların düzenledikleri gündeme göre devam edip etmediği hususlarını incelemekle görevlidir(Tüzük md. 6/f).

Soru-44: Gündemde olmayan hususlar görüşülebilir mi? Nasıl?
Cevap-44: Gündemde olmayan hususlar görüşülemez (KK.md. 46/3). Bakanlık Temsilcisi; gündemde olmayıp dolaylı olarak gündeme alınmak istenen konularda toplantı başkanını uyarmalıdır.
Ancak, kooperatife kayıtlı ortaklarının en az 1/10’ unun, gündem maddelerinin görüşülmesine geçilmeden önce yazılı teklifte bulunmaları halinde Genel kurula katılanların yarıdan bir fazlasının kabulü ile şu hususlar ( istisnalar ) gündeme alınabilir (KK.md. 46/3):
1.Hesap tetkik komisyonun seçilmesi
2.Bilanço incelemesinin ve ibranın geriye bırakılması
3. Çıkan veya çıkarılan ortaklar hakkında karar alınması.
4. Genel kurulun yeni bir toplantıya çağırılması.
5.Kanun, anasözleşme ve iyi niyet esasları ile genel kurul kararlarına aykırı olduğu ileri sürülen yönetim kurulu kararlarının iptali.
6.Yönetim kurulu üyeleri ile denetçilerin azli ve yerlerine yenilerinin seçilmesi.

Bu hükme göre, genel kurul başkanı ve üyeleri seçilmeden hemen önce ya da hemen sonra teklifler verilebilecektir. Ancak; açılış, saygı duruşu gibi divanın teşekkülünden önceki gündem maddeleri sırasında tekliflerin henüz oluşmamış bir Divan Başkanlığı’na verilmesi düşünülemez.Esasen Divan seçiminden önce tekliflerin verileceği bir mekan da yoktur.
Bu konularda tartışma çıkıyorsa Genel Kurul Başkanı’nın sevk ve idaresine (KK.m. 45/5) göre işlem yapılmalıdır. Temsilci, görüşünü tutanağa yazacaktır.

Soru-45:Toplantı tarihinden önce ortaklar tarafından gündeme madde eklemesi nasıl yapılır?
Cevap-45: Dörtten az olmamak üzere, ortakların en az 1/10’ u tarafından, genel kurul toplantısından en az 20 gün önce yazılı olarak bildirilecek hususların gündeme konulması zorunludur(KK. md. 46/2).
Anasözleşmede bu konuda başkaca hüküm yoksa; bu hususlar da gündeme eklenir. Gündem ilan edildikten sonra başvuru yapılmışsa ek hususların da ilan edilmesi yararlı olacaktır. Ancak bu ek ilan yapılmamışsa, KK md. 46/3’ de öngörülen zorunluluk karşısında konunun yine de gündeme eklenmesi gerekecektir. Bu yasal zorunluluğa yönetim kurulu uymamışsa, toplantı başkanı konuyu gündeme almalıdır. Ancak söz konusu 1/10 ortağın yasal baş vurusunu zamanında yaptığını toplantı başkanına ispat etmesi gerekir.

Soru-46:Gündemde seçim yoksa seçim yapılabilir mi?
Cevap-46: Gündemde olmasa bile genel kurul seçim yapabilir. Süresi bitmeyen yöneticilerin yerine seçim yapılması azil niteliğindedir(Yargıtay 11.Hukuk Dairesi:23.10.1979/E. 3880-K.4916).
Ancak KK. md. 46’ daki en az 1/10 ortağın yazılı teklifi, genel kurula katılanların yarıdan bir fazlasının kabulü şartlarına da uyulması gerekecektir. Gündeme madde eklenmesi tekliflerinin, gündem maddelerinin görüşülmesine geçilmeden önce yapılması gerekir.
1/10 azınlık, bu yolla gündeme madde konulmasını sağlayamıyorsa;
a)Bu konuda alınan karara karşı “bozma davası “ açabilir. (KK.m 53 )
b)Yine 1/10 ortak olarak genel kurulu bu konuları görüşmek için yeni bir toplantıya çağırabilir.( KK.md. 44)
c)Konu acele değilse, yapılacak ilk genel kurul gündemine bu konularda konulmasını isteyebilir.(KK.m. 46/2 )

Soru-47: Gündeme bağlı kalma ilkesinin başkaca istisnası var mıdır?
Cevap-47:Gündeme bağlılık ilkesinin bir istisnası da kooperatifin bütün ortaklarının toplantıda hazır bulunduğu durumdur(KK.md. 47). Bütün ortakların hazır bulunduğu bir toplantıda, genel kurul toplantılarına dair olan diğer hükümler saklı kalmak şartıyla, toplantıya çağrı hakkındaki hükümlere uyulmamış olsa dahi kararlar alınabilir. Bu durumda gündemin ilk haline, yani gündem sıralamasına uyulmasına gerek kalmamaktadır.
 
Soru-48: Gündemde bulunan konuların bir bölümünün karara bağlanmaması veya bu konuların gündemden çıkarılması mümkün müdür?
Cevap-48: Genel Kurul toplantısı gündeminde bulunan konuların bir bölümünün karara bağlanmaması veya bu konuların gündemden çıkarılması mümkündür. Bu durum söz konusu toplantının iptali için neden olamaz(Yargıtay 11. HD. 23.4.1981/E.1631 K. 1923). Ancak gündeme alınmış konuların bir bölümünün karara bağlanmaması ya da gündemden çıkarılması ilke olarak Genel Kurulca kararlaştırılmış olmalıdır.

Soru-49:Genel Kurul istediği şekilde karar alma hakkına sahip midir?
Cevap-49:Genel Kurul bile, kanun ve anasözleşmeye aykırı karar alamaz. Anasözleşmeyi usulüne göre değiştirene kadar, Genel Kurul da, anasözleşmeye aynen uymak zorundadır.

KARAR YETER SAYISI (KARAR NİSABI)-OYLAMA

Soru-50:Genel kurul toplantılarındaki karar nisaplarını açıklar mısınız?
Cevap-50:Kanun veya anasözleşmede aykırı hüküm bulunmadıkça, genel kurul kararlarında ve seçimlerinde oyların yarıdan bir fazlasına itibar olunur. (KK.md.51/1, Tüzük m. 6/1) Dolayısıyla, bir konuda karar alınırken önce, o konu için kanunda ve anasözleşmede özel bir hüküm olup olmadığına bakılacaktır. Varsa o hüküm uygulanacaktır.
KK.md.51/1 karşısında, KK.da ayrıca hüküm varsa, KK. bu konulara daha çok önem veriyor demektir. Bunlar özel karar yeter sayılarıdır. Daha çok oy gerekmektedir. Bunlara ağırlıklı karar yeter sayıları da denebilir. (KK.md. 51/2 ‘ dekiler gibi.)
KK. md.51/1’ de belirtilenlere de normal karar yeter sayıları denir.
KK. md.51/1 uyarınca; anasözleşmelerde, normal yeter sayıları kabul edilmeyip bunlar için de ağırlaştırıcı yeter sayılar öngörülebilir.
Kanun veya anasözleşmede aykırı hüküm ya da özel hüküm yoksa, oyların yarıdan bir fazlasına itibar olunur( KK.md. 51/1). Bundan da, salonda o anda bulunup da oylamaya katılanların yarıdan bir fazlası anlaşılacaktır. Nitekim yasa koyucu bunu istemeseydi; örneğin, “ortaklar cetvelinde imzası bulunanların” ya da “bütün ortakların” ya da “kooperatife kayıtlı bütün ortakların” yarıdan bir fazlasının oyu gerekir, gibi bir hüküm öngörebilirdi.

Soru-51:Karar nisaplarıyla ilgili birkaç örnek verebilir misiniz?
Cevap-51:
Yarıdan bir fazla:
-50 imzada, 26’dır. (26’ya 24)
-49 imzada da 26’dır. (26’ya 23)
25,5=26)à 24,5+1=25,5à (49:2=24,5
-51 imzada 27, 52 imzada da 27’dir.
-53 imzada 28, 54 imzada da 28’dir.
Salt çoğunluk, mutlak ekseriyet kavramları da, “yarıdan bir fazla” anlamına gelmektedir. (Türkçe sözlük, 1983)
Yarıdan fazla:
-50 imzada, 26’dır. (26’ya 24)
-49 imzada (49:2=24,5), 25’tir. (25’e 24)
-51 imzada (51:2=25,5), 26’dır.(26’ya 25)
-52 imzada (52:2=26), 27’dir.(27’ye 25)
-53 imzada (53:2=26,5) 27’dir. (27’ye 26)
çoğunluk, ekseriyet kavramları da “yarıdan fazla” anlamına gelmektedir.
Bu çerçevede anasözleşme hükümlerine itibar etmek gerekir.
 
Soru-52:Çekimser oylar nasıl değerlendirilecektir?
Cevap-52:Esasında çekimser oyların da aleyhte olarak kabulü gerekir(Yargıtay 11 HD. 29.11.1982 E.5096,K.4999). Nitekim Dairemizin yerleşmiş içtihatları da bu doğrultudadır(Yargıtay 11.HD.3.5.1984 E.1801,K.2572).

Soru-53:Her ortak payı ne olursa olsun aynı oy hakkına mı sahiptir?
Cevap-53:Evet. Genel kurulda her ortak yalnız bir oya sahiptir (KK.Md.48). Genel kurulda her ortak, payı ne olursa olsun yalnız bir oya sahiptir (T.K.Koop. tip Anasözleşme md.64)

Soru-54:Karar yeter sayılarının farklı olduğu durumlar var mıdır?
Cevap-54:Normal Karar Yetersayılarından ayrı olarak Ağırlıklı Karar Yetersayıları da vardır.
Kooperatifin dağılması veya diğer bir kooperatifle birleşmesi ve anasözleşmenin değiştirilmesi kararlarında, fiilen kullanılan oyların 2/3 çoğunluğu gereklidir. Anasözleşme, bu kararların alınması için oy çokluğu hakkında daha ağır hükümler koyabilir( KK md.51/2).
Bu nedenle; dağılma, birleşme, anasözleşmenin değiştirilmesi kararları alınırken, karar yetersayısı için önce anasözleşmeye bakılacaktır. Orada daha ağır hüküm varsa, ona uyulacaktır.Yoksa KK md.51/2 uyarınca fiilen kullanılan oyların 2/3’ ü aranacaktır.
O anda kullanılan oy sayısı örneğin 30 ise, bu konulardaki karaların kabulü için:
10*2=20 oy gerekecektir.à 30/3=10
29 oyda; ( 20 oy gereklidir.à 9.66*2= 19.32à 29/3=9.66
28 oyda ise; 19 oy yeterli olacaktır.à 9.33*2=18.66à (28/3=9.33

Soru-55:Ek ödeme veya sorumluluğun artırılmasın konularında farklı karar nisapları aranır mı? Aranır ise nasıl?
Cevap-55:Ortakların şahsi sorumluluklarının ağırlaştırılması veya ek ödeme yükümlülükleri ihdası hakkında alınacak kararlar için bütün ortakların ¾’ ünün rızası gereklidir. (KK.md. 52/1)
Ortakların şahsi sorumluluklarının ağırlaştırılmasında kast olunan kooperatif borçları için, “ortakların şahsen ve sınırsız olarak sorumluluklarını hüküm altına alan” ( KK.md.29 ) ya da “sınırlı bir sorumluluğu daha da artıran” (KK.md.30) anasözleşme değişiklikleridir.(KK. Md.32,33,34,36,37)
Ek ödeme yükümlülükleri ise KK.md.63’ de öngörülen (T.T.K.’ da paralel hüküm T.T.K. md.324’tür.) “ kooperatifin aczi halinde “, “ yalnız bilanço açıklarını kapatmada kullanılması” (KK.md. 31,63) genel kurulca istenecek ödemelerdir.( KK.md.33,34,35,36)

Soru-56:Gündemde olmayan hususların görüşülebilmesi için karar nisapları ne olmalıdır?
Cevap-56:”Gündemde olmayan hususlar görüşülemez.”(KK.md.46/3) ilkesinin istisnaları olan, gündemde olmasa bile gündeme alınıp görüşülebilecek konular için yeter sayılar da şöyledir:
1-Gündemde olmayan hususun gündeme alınabilmesi için önce, dörtten az olmamak üzere kooperatife ait ortakların en az 1/10’ unun, Divanın oluşturulmasını takiben gündem maddelerine geçilmeden önce yazılı teklifte bulunmaları ve teklif edilen hususun yapılacak oylamada genel kurula katılanların yarıdan bir fazlası tarafından kabulü gerekir(KK.md.46/3). Böylece o konuda da görüşmeler yapılır.
2-Daha sonra o konuda bir karar alınması için, kanun ve anasözleşmede aykırı hüküm bulunmadıkça o andaki oyların yarıdan bir fazlası gerekir(KK.md.51/1).
Yani bu konularda normal karar yeter sayısı aranır.

GİZLİ OYLAMA-AÇIK OYLAMA

Soru-57:Oylama nasıl yapılmalıdır?
Cevap-57:Oylama gizli ve açık olmak üzere 2 türlü yapılabilir. Oylama konusunda anasözleşmede hüküm varsa ona göre oy kullanılır.
Bazı anasözleşmelerde, oylama konusunda hüküm olmayabilir. Hüküm yoksa, kararlar açık oylamayla (el kaldırılarak) alınabilir. Ancak, gizli oylama isteyenler de varsa; bu istem, “seçim yapılmadan veya herhangi bir konu oya konmadan önce“ Genel Kurulca oylanır. Oylama sonucu alınan karara göre işlem yapılır( tüzük md. 6/n).

Soru-58: Gizli oylama nasıl yapılır?
Cevap-58: Oylama gizli yapılacaksa; her ortağa, kooperatif mühürü ile mühürlenmiş “oy pusulası” verilir. Ortaklar, “ortak numarası ve adı okunarak” oyunu kullanmaya çağrılır(Tüzük md.6/o).
Gizli oylamaya anasözleşme ve genel kurul hangi konularda izin veriliyorsa, sadece o konular gizli oylanır. Bunlar da, birden fazlaysa ve karışıklığa yol açılacaksa, mutlaka ayrı ayrı oylanmalıdır.
Sadece gündem maddesi numaraları belirtilerek gizli oylamaya gidilmesi, karışıklığa yol açacaktır. Kararlar, tartışmaya yol açmayacak açıklıkta oylanmalı, tutanağa da açıkça ve ayrı ayrı yazılmalıdır(TTK md.297 ve 78).

Soru-59:Açık(el kaldırarak) oylama nasıl yapılır?
Cevap-59:Buna “işaret oyu” ya da “işari oy” da denir. İşar (bildirme)(Mahir Ünlü,1977), “yazı ile bildirme” (Ferit Develioğlu,1978) anlamına geliyorsa da “İşaret, bir şeyi kaş, göz, el, parmak, baş ile gösterme” (F.Develioğlu,1978) anlamı da taşımaktadır. (İşari oy: “parmak ya da el kaldırarak verilen oy”)(Türkçe sözlük,1.cilt 1983)
El kaldırma yoluyla oylamada, çoğunluk oyu açıkça anlaşılabiliyorsa elleri ayrıca saymaya gerek yoktur.
Ancak Genel Kurul Başkanı’nın, “kabul edenler?” deyip kaldırılan elleri herkes gördükten sonra “Kabul etmeyenler?” deyip karşı oyların da açıkça görülmesini sağlaması yararlı olacaktır. Böylece olası güvensizlikler ve tartışmalar önlenecektir. Art arda yapılacak bu oylamanın özellikle ikincisi, aceleye getirilmemelidir.
El kaldırma yoluyla oylamada, karşı oylar sayılacak kadar azsa, tutanakta bu oyların belirtilmesi uygun olur:
“…2 (iki) muhalif oya karşılık çoğunlukla kabul edilmiştir.” gibi.
Az ortaklı kooperatiflerde, oyların kaça kaç olduğunun belirtilmesi en ideal olanıdır.
El kaldırma yoluyla karar verildiğinde, ilk oylamada (“kabul edenler?”) yarıya yakın çıktıysa (çekişmeli oylamalar) oy sayılarının ne olduğu, kaldırılan eller teker teker sayılarak tutanağa açıkça yazılmalıdır. Çekişmeli oylamalarda hiç acele edilmemelidir. Kullanılan oylar, hazır bulunanların huzurunda tasnif edilir(Tüzük md.6/p). Kaldırılan elleri, “oy tasnifçisi” olarak seçilenler, salona inerek tek tek saymalıdır.

GENEL KURUL KARARLARI

Soru-60: Kararların muteber olması için ne yapılmalıdır?
Cevap-60: Kararların muteber olması için;
a) Toplantı tutanağının KK md.87 ve TTK md.297’de belirtilen esaslar dairesinde tutulması şarttır:
1.Bakanlık Temsilcisi toplantıda bulunacak, yani toplantı Bakanlık Temsilcisinin huzuru ile açılıp devam edecektir.(KK.md.87/2)
2.Bakanlık Temsilcisi, tutanağın kanuna uygun şekilde tutulmasına nezaret edecektir.(TTK md.297)
3.Tutanağa, verilen kararların mahiyet ve neticeleriyle muhalif kalanların muhalefet sebepleri yazılacaktır.(TTK md.297)
4. Bakanlık Temsilcisi, “Kanun ve anasözleşmeye aykırı olarak alınan kararlar hakkındaki görüşünü” tutanakta mutlaka belirtecektir.(KK md.87/5)
b)Toplantıya Katılanlar Listesi (Hazırun Cetveli) ile toplantıya çağrının usulüne uygun şekilde yapıldığını ispat eden belgeler tutanağa ek yapılacaktır(TTK md.378). Ancak, adı geçen belgelerin içeriği tutanakta açıklandığı takdirde, bunların ayrıca tutanağa ek yapılmasına lüzum yoktur(TTK md.378) Bu açıklama da, uygulamada tutanağın girişinde yapılmaktadır. Ancak karşı iddialara cevap imkanı sağlaması nedeniyle bu belgelerin ilgili Genel Kurul dosyasında saklanmasında da yarar vardır.(Liste, muhtar onaylı ilan tutanağı, gazete ilanları, taahhütlü mektup gönderme makbuzları gibi...)
c)Yönetim Kurulu, Genel Kurul Tutanağı’nın Noterce onaylı bir suretini derhal mahalli Ticaret Sicil Memurluğu’na verecek, bu tutanak içeriğinden tescil ve ilana tabi hususları da tescil ve ilan ettirecektir.(TTK md.378)

Soru-61:Daha önceki genel kurullarda alınan kararların aksine yeni karar alınabilir mi?
Cevap-61:Genel Kurul’un, önceki Genel Kurullarda alınan kararların aksini sonradan kararlaştırmasını önleyen bir kural mevcut değildir. Örneğin; Genel Kurul daha önce üç kez kooperatif arsalarının satışını reddetmiş olabilir. Ama dördüncü Genel Kurul’da satışa karar verebilir.

Soru-62: Genel kurulda alınan kararlar toplantıya katılmayan ortaklar için bağlayıcı olur mu?
Cevap-62: Kanun ve anasözleşmeye uygun surette toplanmış Genel Kurullarda alınan kararlar, toplantıda bulunmayanlar veya bulunup aleyhte oy kullananlar hakkında da geçerli ve bağlayıcıdır. (T.K.Kooperatifi tip anasözleşmesi md.62/1)

Soru-63:Genel Kurul yasalara ve anasözleşmelere aykırı kararlar alabilir mi? Alır ise hukuki durum nedir?
Cevap-63: Genel Kurul yasalara aykırı karar alamayacağı gibi, anasözleşmede düzenlenmiş emredici hükümlere aykırı da karar alamaz. Anasözleşmedeki; “... yapılır”, “... nisap aranır”, “...ödeme yapılamaz” gibi kesin ifadeli hükümlere aynen uyulur. “Yapılabilir”, ”seçilebilir” gibi tercih imkanı taşıyan hükümlerde ise Genel Kurul istediği kararı alabilir.
Genel Kurul yasalara ve anasözleşmeye aykırı karar ya da kararlar almak isterse Bakanlık Temsilcisi, Genel Kurul Başkanı’nı ve Genel Kurul’u uygun bir dille uyarır. Buna karşın yine karar alınıyorsa, durumu toplantı tutanağına yazar: “Temsilci, genel kurulda, kanun ve anasözleşmeye aykırı olarak alınan kararlar hakkındaki görüşünü tutanakta belirtmeye mecburdur.”(KK md.87/5)
Genel Kurul Toplantısında alınan kararların “Kanuna, anasözleşme hükümlerine, iyi niyet esaslarına” aykırı olmaması gerekir.(KK md.53)
Kararlar, “...ahlaka ve adaba...” da aykırı olmamalıdır.(Tüzük md. 6/r)
Böyle durumlarda ortaklar, Yönetim Kurulu Üyeleri, Denetim Kurulu Üyeleri; Genel Kurul Kararları aleyhine, Kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemeye başvurarak bozma davası açabilir ve o kararı iptal ettirebilirler(KK md.53).

Soru-64:Ortaklar genel kurul kararlarına karşı nasıl dava açabilirler ve hak düşürücü süre ne kadardır?
Cevap-64:Ortağın bu davayı açabilmesi için öncelikle karara muhalif kaldığını tutanağa geçirtmiş olması gerekir. Şöyle ki:
1-1163 sayılı KK’nun 98.md.si yollamasıyla, kooperatiflerin Genel Kurul kararlarının iptali hakkında da uygulanması gereken TTK 381.md.sinin 1.fıkrasının 1.bendi hükmünce; Genel Kurul kararının iptalini isteyen pay sahibinin toplantıda hazır bulunması, karara muhalif kalarak keyfiyeti tutanağa geçirtmesi lazımdır.
2-Yasanın bu hükmü emredici nitelikte bulunduğundan, olumsuz oy kullanmakla beraber ayrıca muhalefet şerhinin tutanağa geçirilmesi de dava şartlarındandır.
3-Teklif aleyhine söz alarak bu sözlerin tutanağa yazılması yeterli olmayıp ayrıca muhalefet şerhinin verilmesi de zorunludur(Yargıtay 11.HD 23.6.1977/E77-4669,K.5531).
TTK md.381’in yanı sıra, KK md.53/1’ de de şu açıklık vardır:
Toplantıda hazır bulunup da kararlara aykırı kalarak keyfiyeti tutanağa geçirten (...) pay sahipleri; mahkemeye başvurabilirler.

Yargıtay Kararları:
“KK md.53 gereğince; “Kooperatif Genel Kurul kararlarının kanuna, anasözleşmeye, afaki iyi niyet kurallarına aykırılığı iddiasıyla iptal davası açılabilmesi için, ortağın karara muhalif kalıp bu muhalefetini zapta geçirtmesi gerekmektedir. Davacılar Genel Kurul toplantısına iştirak ettikleri halde alınan kararlara muhalif kalıp muhalefeti zapta geçirtmedikleri için bu nedenle doğru olan hükmün onanması gerekmiştir.”(Yargıtay 11.HD 24.4.1986/E.1171,K.2424)
Yoksa KK.md.53’te “yazılı dava şartı gerçekleşmemiş” olur(Yargıtay 11.HD 20.6.1986/E.3209,K.3781).
“...davacıların toplantıdaki konuşmaları oylamadan önce eleştiri niteliğinde olup, ayrıca her ne kadar bazı kişilerin alınan kararlara muhalif kaldıkları sayı olarak belirtilmiş ise de kimlerin muhalif kaldığı belli olmadığı gibi davacıların da müstakil muhalefet şerhi vermedikleri anlaşıldığına göre davacılar vekilinin temyiz itirazlarının reddi’ne...” (Yargıtay 11.HD.17.9.1986/E.3962,K.4487)
“Davalı kooperatifin(...) tarihli Genel Kurul’unda alınan karar; davacı da dahil oybirliği ile alınmış bulunmasına, binnetice alınan kararlara muhalefetinin söz konusu olmamasına ve ayrıca davacının, KK 53/1 md.sinde belirtilen ve dava şartı olan ‘alınan kararlara muhalif kalma ve bunu tutanağa geçirme’ koşulunun mevcut bulunmamasına göre, bu gerekçelerle davanın reddi doğru olup...” (Yargıtay 11.HD.2.6.1987/E.2451,K.3304).
Yukarıda geçen Yargıtay Karar örneklerindeki hukuki eksikliklere düşülmemesi için Bakanlık Temsilcileri de muhalefet şerhlerinin tutanağa açıkça ve ayrıntılı olarak geçirtilmesine dikkat etmeli, muhalif ortaklara bu yönde yardımcı olmalıdır.
Bozma davası; genel kurul toplantısını takip eden günden başlamak üzere, bir ay içinde açılır. Bu, hak düşüren bir süredir.(KK md.53)
“Bir aylık hak düşüren süre” içinde bozma davası açılmaması halinde; alınan kararlar, “Kanuna, anasözleşmeye, iyi niyet esaslarına aykırı” olsa bile baştan itibaren yürürlüğe girer(Nispi butlan ile sakat kararlar).
Ancak bazı kararlar, yasaların kesinlikle emrettiği kurallara aykırılık oluşturur.Bunlar baştan itibaren hukuksal sonuç doğurmazlar, yok sayılırlar(Mutlak butlan ile sakat kararlar) (Yargıtay 11.HD.21.3.1979/E.1038-K.1458):
-Bu kararların yokluğunu herkes ileri sürebilir.
-Bir ay geçince de kararların iptali için dava açılabilir.
-Toplantı ve karar yeter sayıları (KK.md.45,51,52), temsilen oy kullanma (KK.md.49) gibi hükümlere aykırılıklar böyledir.
Ancak, nisbi ve mutlak butlan durumları ayrımını belirlemek, her zaman kolay değildir. Olaylara göre sonuca varılacaktır.
“Kooperatif Genel Kurul kararlarının bir kısmı, KK 53.md.sinin 1.bendindekiler gibi, bir aylık hak düşürücü süre içinde iptalleri için dava açılmadığında; kanun, anasözleşme ve iyi niyet kurallarına aykırı olmakla beraber geçerliliklerini sürdüren nispi butlanla sakat kararlar olduğu halde, bir kısmı da maddede yer almayan, fakat kanunun kesin surette emrettiği hukuk kurallarına veya kanuna aykırılık teşkil etmesi yönünden Borçlar Kanunu’nun 19 ve 20’nci madde hükümleri gereğince mutlak butlanla sakat bulunan kararlardır.
1163 sayılı KK’nun, toplantı yeter sayısına ilişkin 45, temsile ilişkin 49, kararların geçersizliğine ilişkin 51 ve ortakların paylarının artırılmasına ilişkin 52’nci maddelerindeki hükümler emredici nitelikte olduğundan, bu hükümlere aykırılık teşkil eden Genel Kurul kararları, Borçlar Kanunu’nun 19 ve 20’nci madde hükümleri gereğince, mutlak butlanla sakattırlar ve iptalleri için açılacak davaların bir aylık hak düşürücü süre içinde açılmış olmaları da, dinlenmeleri yönünden zorunlu değildir(Yargıtay 11.HD 21.3.1979/E.1038, K.1458).

Soru-65:İyi niyet esaslarına aykırı kararlar aleyhine de dava açılabilir mi?
Cevap-65: Evet. “...iyi niyet esaslarına aykırı” kararlar aleyhine de dava açılabilir(KK md.53/1).
Bu dava durumu TTK md. 381’e, “Çoğunluğun yersiz ve haksız kararları ile azınlığı ezmesine engel olmak” gerekçesiyle konulmuştur.

Yargıtay Kararı:
Medeni Kanun md.2: “Herkes haklarını kullanmakta ve borçlarını ifada hüsnüniyet kaidesine riayetle mükelleftir. Bir hakkın gayrı ızrar suistimalini kanun himaye etmez.”
“... Bu suretle Genel Kurul, aynı durumda bulunan iki ortak arasında ayırım gözeterek ayrı kararlar almıştır. Birini ortaklıktan ihraç etmeyip ötekini ihraç etmiştir. Genel Kurul’un bu kararı, “Medeni Kanun’un 2.md.sindeki objektif iyi niyet kurallarına aykırı bir davranış niteliğindedir.”(Yargıtay 11.HD.21.4.1977/E.1163,K.2081)

Soru-66:Bir kararın bozulması, bütün ortaklar için hüküm ifade eder mi?
Cevap-66:Bir kararın bozulması, bütün ortaklar için hüküm ifade eder(KK md.53/son).


Soru-67: Genel kurul hangi yetkilerini devreder? Hangilerini devredemez?
Cevap-67: Genel Kurul, aşağıdaki yetkilerini devir ve terk edemez(KK.md.42):
a)Anasözleşmeyi değiştirmek,
b)Yönetim Kurulu ve Denetçiler Kurulu üyelerini (gerekiyorsa Tasfiye Kurulu üyelerini) seçmek.
c)İşletme hesabı,bilanço,gelir-gider farkının bölüşülmesi hakkında karar almak,
d)Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulunu ibra etmek,
e)Kanun veya anasözleşme ile Genel Kurula tanınmış olan konular hakkında karar vermek,
f)Gayrimenkul alımında ve satımında takip edilecek usulü; alınacak gayrimenkulün niteliği, yeri ve azami fiyatını; satılacak gayrimenkulün asgari fiyatını belirlemek,
g)İmalat ve inşaat işlerinin yaptırılma yöntemini belirlemek,

Yönetim Kurulu Üyeleri ve temsile yetkili şahıslar, Genel Kurulun devredemeyeceği yetkilerini kullanamaz.” (KK md.59/ son fıkra)
Genel Kurulun devredemeyeceği yetkiler, anasözleşmeler ile daha da artırılmış olabilir. Bu nedenle, öncelikle kooperatif anasözleşmesine bakılmalıdır.
Kooperatife gayrimenkul (arsa-taşınmaz mal) alımında Genel Kurul yetkilidir. “Gayrimenkul alımında (...) takip edilecek usul” ile bu gayrimenkulün ”niteliğini, yerini, azami fiyatını” mutlaka Genel Kurul kararlaştıracaktır. Yönetim Kurulu bu konularda hiçbir işlem yapamaz. Bu yetkiler Genel Kurulca da devir ve terk edilemez.(KK md.42/6)
Yönetim Kurulu Üyeleri ve temsile yetkili şahıslar, Genel Kurulun devredemeyeceği yetkileri kullanamaz(KK md.59/son). Bu yetkileri kullanan Yönetim Kurulu Üyeleri, hapis ve ağır para cezası ile cezalandırılır.(3476 sayılı kanun md.26 (K.K.Ek.md.2/1))
Gayrimenkul alımında takip edilecek usul; kapalı ya da açık zarf yoluyla teklif alma, pazarlık yolu vb. olabilir.
Alınacak gayrimenkulün kooperatifin amacına uygun olması gerekir(KK md.59/5).
Kooperatiflerce alınması kararlaştırılan gayrimenkullerin alımının, tapu devri veya tapuya şerh verdirilecek bir satış vaadi sözleşmesi ile yapılması şarttır(KK md. 59/4).
Başka türlü alımlar, hapis ve ağır para cezası ile cezalandırılır.(3476 sayılı kanun md.26 (KK Ek md.2/1))

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN SORUMLULUĞU

Soru-68:Kooperatiflerde yönetim kurulu nedir?
Cevap-68:Yönetim Kurulu,kanun ve anasözleşme hükümleri içinde kooperatif faaliyetini yöneten ve onu temsil eden icra organıdır.
Yönetim Kurulu üyeleri görevlerini kooperatifin bir nevi mümessili olarak ifa ettiklerinden üçüncü kişilerle yapmış oldukları muamele ve sözleşmelerden dolayı şahsen sorumlu olmazlar.(Koop.K.m.98;TK:m.336/I). Sorumlu olan kooperatif tüzel kişiliğidir.Bu esastan olmak üzere idarecilerin kooperatif işlerini görürken işlemiş olduğu haksız fiilden dahi kooperatif tüzel kişiliği sorumludur (Koop.K.m.59/III).
Kanun ve anasözleşmenin kendilerine yüklediği görevleri kusurları nedeniyle gereği gibi yerine getirmemeleri halinde kooperatifle aralarındaki sözleşmenin ihlâli söz konusu olduğundan yönetim kurulu üyelerinin kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumlu oldukları hükmü getirilmiştir (Koop.K.m.62/III).

Soru-69:Yönetim Kurulu üyelik şartları nelerdir?
Cevap-69: Yönetim kurulu üyeliğine seçilebilmek için;
a) Türk vatandaşı olmak,
b) Aynı türde başka bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi olmamak,
c) Türk Ceza Kanunundaki zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, görevi suiistimal, sahtekarlık, hırsızlık, dolandırıcılık, hileli iflas, emniyeti suiistimal ve Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlardan veya 3476 Sayılı Kanunla değişik 1163 sayılı Kanuna göre mahkum olmamak,
d) Orman Kanunu’na muhalefet suçundan mahkum olmamak,
e) Birbirleriyle ve denetleme kurulu üyeleriyle üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dahil) akraba olmamak,
f) Aralarında herhangi bir iş ortaklığı bulunmamak,
g) Hacir altında bulunmamak,
h) 18 yaşından küçük olmamak,
ı) En az ilkokul mezunu olmak,
gerekmektedir.
(c) ve (d) fıkralarındaki suçlardan dolayı hüküm giyenler, af kanununa uğrasalar veya memnu haklarının iadesiyle ilgili kanundan yararlansalar dahi yönetim kurulu üyeliğine seçilemezler(Bu hususta kooperatif anasözleşmesine bakmak gerekir.Çünkü farklı metinler bulunabilir.)
Haklarında yukarıdaki suçlarla ilgili olarak kamu davası açılmış olanların görevleri ilk genel kurul toplantısına kadar devam etmekle beraber, yönetim kurulunca bu durumdaki üyelerin genel kurulca azli veya göreve devamı hakkında karar alınmak üzere yapılacak ilk genel kurul gündemine madde konulur.

Soru-70: Yönetim Kurulu üyelik şartlarını kim araştırır? Üyelik şartlarını taşımayanlar hakkında kim işlem yapar?
Cevap-70: Üyelik şartları denetçiler tarafından araştırılır. Bu şartları taşımadıkları halde seçilenler ile sonradan kaybedenlerin görevlerine yönetim kurulunca son verilir.

Soru-71: Genel kurulda yapılacak seçimde Yönetim Kurulu nasıl belirlenir?
Cevap-71: Genel kurulda en çok oy alan ortaklar aldıkları oy sayısına göre yönetim kurulu asıl ve yedek üyeliğine seçilmiş olurlar. Oylar eşit gelirse kuraya başvurulur.


Soru-72:Yönetim Kurulu görev süresi ne kadardır?
Cevap-72:(2002 tarihli tip Tar.Kal.Koop.anasözleşmelere göre kurulmuş kooperatifler için geçerli olup, diğer kooperatifler için ilgili kooperatifin anasözleşmesine göre hareket edilmelidir.)Yönetim kurulu üyeleri ve yedekleri genel kurul toplantısında ortaklar arasından 3 asıl 3 yedek olmak üzere en az bir, en fazla dört yıl için seçilirler. Genel kurulca böyle bir süre tespiti yapılmaması halinde bir yıl için seçilmiş sayılır. Görev süresi sona eren üyelerin seçilme hakkı vardır. Tüzel kişiler de yönetim kurulu üyeliğine seçilebilirler. Yönetim kurulu üyeliğine seçilen tüzel kişiler, temsilcilerinin isimlerini kooperatife bildirir.

Soru-73:Genel Kurulda ibra edilmeyen yönetim kurulu üyeleri tekrar yönetim ve denetim kurulu üyeliklerine seçilebilirler mi?
Cevap-73:Genel kurulda ibra edilmeyen yönetim kurulu üyeleri gündemde seçim maddesi var ise tekrar yönetim ve denetim kurulu üyeliklerine seçilemezler.Şayet gündemde seçim maddesi yok ise yapılacak ilk genel kurul toplantısı gündemine seçim maddesi konması zorunludur.
( 2002 tarihli tip.anasözleşmelere göre kurulmuş kooperatifler için geçerli olup, diğer kooperatifler için ilgili kooperatifin anasözleşmesine göre hareket edilmelidir.)

Soru-74:Yönetim Kurulu’ndan bir üye ayrılırsa yapılacak nedir? Yönetim Kurulu toplantı nisabını kaybederse, boşalan yönetim kurulu üyelikleri için ne yapılır?
Cevap-74: Yönetim kurulundan ayrılan bir üyenin yerine yedek üyelerden, alınan oy sırasına göre biri geçer(2002 Tarihli Tar.Kal.Koop.Tip.Anasözleşme md.71).
Herhangi bir sebeple, yönetim kurulu toplantı nisabını kaybederse boşalan yönetim kurulu üyeliklerine denetim kurulu üyeleri tarafından gecikilmeksizin yeteri kadar yedek üye çağrılır(2002 Tarihli Tar.Kal.Koop.Tip.Anasözleşme md.71).

Soru-75:Seçimleri müteakip Yönetim Kurulu ilk olarak ne yapmalıdır?
Cevap-75:Yönetim kurulu üyeleri, seçilmelerini müteakip yapacakları ilk toplantıda gizli oyla görev bölümü yaparak başkan, başkan yardımcısı ve muhasip üyeyi tespit eder. Aynı toplantıda, yönetim kurulunun yapacağı mutat toplantı tarihlerini ve yerini belirler. Bu toplantıda ayrıca, lüzumu halinde yapılması zorunlu olan mutat dışı toplantılara çağrının nasıl ve kimler tarafından yapılacağına dair karar alınır.

Soru-76:Yönetim Kurulu’nun imza ve temsil yetkisi nasıldır? Yönetim Kurulu ve kooperatifi temsile yetkili kişiler tescil ve ilana tabi midir?
Cevap-76:Yönetim kurulu başkanı, olmadığı zaman yardımcısı kooperatifi temsilen birinci derecede imzaya yetkilidir. İkinci imza yetkisi yönetim kurulunca muhasip üyeye verilir. Kooperatifin hukuken bağlanabilmesi için kooperatif unvanının yazılıp altının imzaya yetkili olan iki kimse tarafından imzalanması gerekir.
Kooperatifi temsile yetkili olanlar kooperatifin konularının sınırları içerisinde çeşitli işleri hukuki işlemleri, kooperatif adına yapmak ve kooperatifin unvanını kullanmak hakkına sahiptirler.
Yönetim kurulu üyeleriyle kooperatifi temsile yetkili kimselerin ad ve soyadları tescil ve ilana tabidir.

Soru-77 : Yönetim kurulu üyelerinin kooperatif işlerinin görülmesinde sorumluluğu kaç türlüdür?
Cevap-77 : Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu hukukî veya cezaî sorumluluk niteliğinde olabilir.

Soru-78 : Yönetim Kurulu Üyeleri hangi hallerde sorumlu olmazlar?
Cevap-78: Yönetim Kurulu üyeleri görevlerini kooperatifin bir nevi mümessili olarak ifa ettiklerinden üçüncü kişilerle yapmış TTKà oldukları muamele ve sözleşmelerden dolayı şahsen sorumlu olmazlar(KK.md.98 md.336/1). Sorumlu olan kooperatif tüzel kişiliğidir. Bu esastan olmak üzere idarecilerin kooperatif işlerini görürken işlemiş olduğu haksız fiilden dahi kooperatif tüzel kişiliği sorumludur (KK.md.59/3).

Soru-79 : Yönetim Kurulu üyeleri hangi hallerde sorumluluk taşır?
Cevap-79: Yönetim Kurulu üyeleri kanun ve anasözleşmenin kendilerine yüklediği görevleri, kusurları nedeniyle gereği gibi yerine getirmemeleri halinde kooperatifle aralarındaki sözleşmenin ihlâli söz konusu olduğundan; yönetim kurulu üyelerinin kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumlu oldukları hükmü getirilmiştir(KK.md.62/3).
Yönetim kurulu üyeleri kooperatif işlerinin görülmesinde gereken titizliği göstermeye ve kooperatifin başarısı ve gelişmesi için bütün gayretini sarf etmeye zorunludur.Gereken titizliği göstermedikleri takdirde kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumlu olmaktadır.Bu sorumluluk kooperatife, ortaklara ve üçüncü şahıslara karşı şahsi sorumluluk şeklindedir (KK.md.62).Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğunun hukukî müeyyidesi, verdikleri zararı tazmin etmektir.
Yönetim kurulu üyeleri veya memurları,kasıtları bulunsun veya bulunmasın,kusurlu bir hareketlerinden dolayı zarar meydana geldiği takdirde, şahsen sorumlu olmaktadır.
Bunların sorumluluğu cihetine gidilmesi için açık zararın meydana gelmiş olması yeterli değildir. Ayrıca zararın bir kusurdan hasıl olduğunun ispatı gereklidir. Bu hususun ispatı zararı iddia eden tarafa düşmektedir.
K.K.md.62/2 'ye, göre; Yönetim kurulu,kendi tutanakları ile Genel Kurul tutanaklarının, gerekli defterlerin ve ortak listelerinin muntazaman hazırlanmasından, tutulup saklanmasından ve işletme hesabıyla yıllık bilançonun kanuni hükümlere uygun olarak hazırlanıp incelenmek üzere denetleme kuruluna verilmesinden sorumludur.
Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarını düzenleyen KK.md.62'den başka KK.md.98 yollamasıyla TTK.md.336 uyarınca bu üyelerin müteselsil sorumluluğu da kuraldır.

Soru-80: Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluk niteliklerini açıklar mısınız?
Cevap-80: Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluk Nitelikleri :

l)Kusurlu Sorumluluk
Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu kusura dayanan bir sorumluluktur. TTK.md.338 bir kusur karinesi getirmektedir;yani ortaklara verilen zararların yönetim kurulu üyelerinin kusurlu davranışlarının sonucunda meydana geldiği asıldır; Yönetim kurulu üyeleri kusursuz olduklarını ispat etmedikçe kusurlu sayılırlar.

2)Sözleşmeden Doğan Sorumluluk
Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu akdî nitelik taşır.Yönetim kurulu Üyelerinin kanun veya sözleşmenin kendilerine yüklediği görevleri gereği gibi yerine getirmemeleri ortaklar ile aralarındaki sözleşmenin bir ihlâlini teşkil eder.

3)Müteselsil Sorumluluk
Yönetim kurulu üyeleri, yönetim kuruluna kurul olarak verilmiş olan görevlerin ihlâli nedeniyle müteselsilen sorumlu tutulmuşlardır (KK.m.98;TTK.m.336).Yöneticiler için öngörülen teselsül, tam teselsüldür.Yani,davacı sorumlu yöneticilerin kusur derecesine bakılmaksızın tazminatın tamamını birinden veya hepsinden talep edebilir.

Soru-81:Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluk Şekilleri ve Bu Şekiller Kapsamındaki Sorumlulukları nelerdir?
Cevap-81:Yönetim kurulu, kurul halinde birlikte çalışan bir organdır. K.K.m.98 TTK.m.336,346,392/son ve 433'üncü maddelerde düzenlenen hallerde yönetim kurulunun sorumluluk şekli "müteselsil"dir.Bu haller dışında kalan durumlarda ise,hukuki sorumluluk şekli "şahsi" sorumluluktur.
l)Yönetim Kurulu Üyelerinin Müteselsil Sorumluluk Halleri :
A) Ödemelerin Doğru Olmamasından Doğan Sorumluluk :
Yönetim kurulu üyeleri, ortakların yüklendikleri ortaklık paylarının zamanında ödenmemesini istemek, takip etmek ve ortaklık paylarının ödenmesi ile ilgili kayıtların doğru olmasına itina göstermekle görevlidir.
Pay bedellerine mahsuben yapılan ödemelerin doğru olmamasına bağlı olarak bir zararın doğması halinde,yönetim kurulu üyeleri meydana gelen zararları tazminle yükümlüdür.
Bu duruma göre;
i) Herhangi bir ortak pay bedelini ödemediği halde ödemiş gibi gösterilmişse,ödenmeyen kooperatif alacağı için yönetim kurulu üyeleri müteselsilen sorumlu olurlar,
ii) Yönetim kurulu aktifteki varlıkların değerini fazla göstermek amacıyla taahhüt olunan sermayenin büyük bir kısmını ödenmiş göstermek suretiyle üçüncü kişileri yanıltabilir.Bu davranış dolayısıyla ortakların veya üçüncü kişilerin zarara uğramalarına sebep olursa,yönetim kurulu üyeleri zararı ödemede müteselsilen sorumludur.
B) Dağıtılan ve Ödenen Gelir-Gider Farkının Gerçek Olmamasından Doğan Sorumluluk :
Kooperatifler tarafından dağıtılan müspet gelir-gider farkının gerçek olması sağlanmak istenmiştir.Gerçek müspet fark (gelir farkı) yıllık bilançoya göre hesap edileceğinden, bilançonun bilanço ilkelerine uyularak ve usule uygun olarak hazırlanmış olması lâzımdır.Yönetim kurulunun gelir gider farkı dağıtımında, kanun ve ana sözleşme hükümlerini göz önünde bulundurması gerekir.
Dağıtılan müspet gelir farkı “gerçek değilse” yahut “usulüne uygun dağıtılmamışsa” yönetim kurulu üyeleri, bundan doğan zararlardan müteselsilen sorumludur.
C) Kanunen Tutulması Gereken Defterlerin Mevcut Olmaması veya intizamsız Bir Suretle Tutulmasından Doğan Sorumluluk :
Kooperatifler, kanunen tutulması gereken defterlerle (yevmiye defteri, defter-i kebir, karar defteri, ortak defteri) ile kooperatif işletmesinin mahiyet ve öneminin gerektirdiği diğer bütün defterleri tutmakla yükümlüdürler (TTK.m.66). Bu yükümlülük yönetim kuruluna aittir.Yönetim kurulu, kusuru memur ve müstahdemlere yükleterek bu sorumluluktan kurtulamaz.
Ticari defterlerin kısmen veya tamamen mevcut olmamasından, yahut kanuna uygun olarak tutulmamasından veyahut saklanması mecburi olan defter ve kâğıtların gereği gibi saklanmamasından doğacak zararlardan yönetim kurulu üyeleri sorumludur (TTK.m.67/11).
Defterlerin hiç olmaması veya kanuna uygun şekilde tutulamamasından kuruluşun iki şekilde zarar görmesi söz konusu olabilir :
i) Defterlerin kooperatif lehine delil olarak kullanılmamasından doğan zarar tazmin edilir.
ii) Vergi Usul Kanunundan doğan ve doğrudan doğruya kooperatif tüzel kişiliğinden alınan usulsüzlük cezasının tazmini gerekir.Vergi Usul Kanununa göre (md.33), tüzel kişilik adına verilen vergi cezası, sorumluluğu olan yönetim kurulu üyelerine tazmin ettirilir.
D) Genel Kurul Kararlarının Sebepsiz Olarak Yerine Getirilmemesinden Doğan Sorumluluk :
Kooperatiflerde icra organı yönetim kuruludur.Bu sıfatla genel kurul kararlarının icrası da yönetim kuruluna düşer. Yönetim kurulu üyeleri,genel kurul kararlarını geciktirmeksizin ve kararın gereklerine uygun şekilde icra etmekle yükümlüdür;aksi davranış sorumluluk nedenidir.Ancak bu ilke sadece genel kurulun sıhhatli kararları için geçerlidir.Yönetim kurulu üyeleri,icrası söz konusu olan kararı sıhhat yönünden incelemek zorundadırlar.Sakat kararları icra etmekten kaçınmaları gerekir.Sakat kararların yerine getirilmemesi değil,tam aksine icra edilmesi sorumluluk doğurur.Buna göre yönetim kurulu üyeleri sakat bir genel kurul kararını icradan kaçınabilir ve bu nedenle sorumlu tutulamaz.Zira kararın sakatlığı, icradan kaçınmak için KK.m.53 kapsamında haklı bir sebep teşkil eder.
II) Yönetim Kurulu Üyelerinin Şahsi Sorumluluk Halleri :
Kuruluştaki Yolsuzlukları Araştırmadan Doğan Sorumluluk :
Kanunumuz kuruluş muamelelerinin usulü dairesinde yapılmış olmasına önem vermiş ve kuruluş muamelelerinde yolsuzluk bulunup bulunmadığını araştırmak görevini ilk yönetim kuruluna heyet olarak değil, ferden yüklemiştir.

Soru-82:Yönetim kurulu üyeleri, kooperatifin kuruluş işlemlerini yürütürken özen göstermek ve iyi bir surette hareket etmek zorunda mıdır? Kuruluş işlemleri ile ilgili usulsüzlükler ve cezai müeyyideleri nelerdir?
Cevap-82:Yönetim kurulu üyeleri,kooperatifin kuruluş işlemlerini yürütürken özen göstermek ve iyi bir surette hareket etmek zorundadır.

Kuruluş işlemleri arasında:
l) Belgelerin doğru olmaması;
2) Sermaye hakkında yanlış beyanlarda bulunulması;
3) Mal cinsinden sermemeye değer biçilmesinde hile yapılması;
4) Bir işletmenin veya bazı ayınların devir alınmasında usulsüzlük:
gibi hususlarda yolsuz işlem yapılabileceği düşünülmüş ve bunlar için ayrıca cezai müeyyideler öngörülmüştür.
1) Kuruluştaki Belgelerin Doğru Olmaması :
Kooperatif taahhüt sermayesinin 1/4'ünün ödendiğine dair banka mektubunun veya tutanağın ve aynî sermayeye değer biçilmesi için genel kurul toplanmış ise bilirkişi raporu ile bu toplantıya ait tutanakların gerçeğe uygun olarak düzenlenmemiş olması halinde, doğan zararlardan kurucularla bu belgelerin düzenlenmesine iştirak edenler müteselsilen sorumludur ve haklarında TCK.m.350 TTK.m.305)à hükmü uygulanır (KK.m.98
2) Sermaye Hakkında Yanlış Beyanlar :
Sermaye taahhüt olunmamış iken taahhüt olunmuş gibi gösterilmesi (örneğin; gerçekte olmadığı halde yüz pay taahhüt edilmiş gösterilmesi) veya sermaye karşılığı kanun hükümleri gereğince ödenmemişken ödenmiş gibi gösterilmesi halinde bu fiilde bulunanlarla, kurucular ve bunların fiiline iştirak edenler müteselsilen sorumludur (TTK.306).
3) Mal Cinsinden Sermayeye Değer Biçilmesinde Hile :
Mal Cinsinden sermaye konulmuşsa, bunlara değer biçilmesinde hile kullanan kurucularla bu fiilde kendilerine iştirak edenler, kooperatifin uğradığı zararı müteselsilen tazmin ile yükümlüdürler (TTK. M 307).
4) Bir İşletmenin veya Bazı Malların Devir Alınmasında Usulsüzlük :
Devir alınması kararlaştırılan bir işletmeye veya bazı mallara değer biçilmesinde hile kullanan kurucularla bu fiilde kendilerine iştirak edenler, kooperatifin bu yüzden uğrayacağı zararı müteselsilen tazmin ile yükümlüdür. Ayrıca haklarında TCK.md.343 hükmü uygulanır.

Soru-83: İlk Yönetim Kurulu Üyelerinin başkaca bir sorumluluğu var mıdır?
Cevap-83: Evet. İlk yönetim kurulu üyeleri kooperatiflerin kurulmasında yolsuzluk olup olmadığını araştırmakla yükümlüdür. Bu hususta ihmalleri görülür ve kuruluştaki yolsuzluktan hasıl olan zarar kuruculardan alınmamış olursa, yönetim kurulu üyeleri müteselsilen sorumlu olurlar. Ayrıca CK.m.230 hükümlerine göre cezalandırılırlar (TTK.m.308).

Soru-84: Yönetim Kurulu Üyelerinin Müdürlerin Sebebiyet Verdikleri Zararlardan Doğan Sorumluluğu var mıdır?
Cevap-84:Yönetim kurulu üyelerinin, kooperatif müdürlerinin sebebiyet verdikleri zararlardan dolayı sorumlu olmayacakları kuralı benimsenmiştir (TTK.md.346).
Ancak Yönetim Kurulu üyeleri, müdürlerin sebep oldukları zararlardan üç halde sorumlu tutulabilir. Bunlar:

l)Ehil müdür tayin etmemek
2)Zararlı işlere müsamaha göstermek
3)Yetki dışı izinler vermek

1)Ehil müdür tayin etmemek
Yönetim kurulu, müdür seçme hususunda dikkatli, basiretli ve gayretli olmalıdır. Ehil müdür tayin edemezlerse kendileri sorumlu duruma düşerler (TTK.346).
2)Zararlı işlere müsamaha göstermek
Yönetim kurulu, kooperatifi idare ve temsil eden organ olması sebebiyle, yönetim ve temsil haklarının tamamını üyelerden birine veya müdürlere bıraksa bile (KK.md.53) kooperatif işlerine nezaret zorundadırlar. Müdürler yönetim kurulunun gözetimi altında faaliyette bulunurlar. Bu gözetimin icabı olarak müdürün zararlı davranışlarına müsahama gösterilmemesi lâzımdır. Aksi takdirde yönetim kurulu müteselsilen sorumlu olur.
3)Yetki dışı izinler vermek
Genel kurulun görevleri arasında saklı tutulan veya kanun ve anasözleşme ile başka organa devri mümkün olmayan hususların yönetim kurulu tarafından müdürlere gördürülmesi, sorumluluğu ortaya çıkarabilmektedir.
Her üç halde de sorumluluk müteselsil bir sorumluluktur.Bu sorumluluk dolayısıyla dava hakkı sadece kooperatife aittir. Bu konulardaki kusura iştirak etmediği sabit olan üye sorumlu olmaz.

Soru-85: Yönetim Kurulu Üyelerinin Kooperatifin İflasından Doğan Sorumlulukları nasıldır?
Cevap-85:Kooperatifin iflası halinde bunun neticeleri sadece kooperatif tüzel kişiliğine aittir.Yönetim kurulu üyeleri şahsi kusurları olmadıkça bundan dolayı sorumlu tutulamazlar. Yönetim kurulu üyeleri sadece kooperatif alacaklılarına karşı, iflasın açılmasından önceki son üç yıl içinde her ne nam altında olursa olsun hizmetlerine karşılık olarak da olsa münasip ücreti aşan şekilde aldıkları miktarları, gelir-gider farkı olarak haklarından fazla aldıkları miktarları ve almamaları gerektiği halde aldıkları paraları geri vermekle yükümlüdür (TTK.md.474).

Soru-86 :Haksız Rekabet Halinde Sorumluluk nasıldır?
Cevap-86:Kooperatife ait işlerin görülmesi sırasında bir haksız fiil işlenirse, öngörülen ceza hükümleri, kooperatif namına hareket etmiş veya etmesi gereken organın üyeleri veya ortaklar hakkında uygulanır. Şu kadar ki; para cezası ve masraflardan tüzel kişi bu gerçek kişilerle birlikte müteselsilen sorumlu olur (TTK.md.65).

Soru-87: Yönetim Kurulu Üyelerinin Kanun ve Anasözleşme İle Verilen Diğer Görevleri Yapmamalarından Doğan Sorumlulukları nedir?
Cevap-87: Yönetim kurulu üyeleri, kanun ve ana sözleşmenin kendilerine yüklediği diğer görevleri kasten veya ihmal neticesi yapmamalarından dolayı doğacak zararlardan müteselsilen sorumludurlar (TTK.md.336).
Bu görevlerden biri, bir yönetim kurulu üyesine bırakılmış ise sorumluluk ilgili üyeye yükletilir. Bu takdirde o işlemden dolayı müteselsil sorumluluk söz konusu olmaz.

Soru-88:Üst Kuruluşlar Tarafından Verilen Talimatlara Uymamadan Doğan Sorumluluk nedir?
Cevap-88:Sorumluluğun derecesi anasözleşmede gösterilmek üzere, üst kuruluşlar tarafından verilen talimatlara uyulmamasından doğan zararlardan dolayı yönetim kurulu müteselsilen sorumludur.

Soru-89:Özel Kanunlarla Konulan Yükümlülüklere Uymamadan Doğan Sorumluluk Nedir?
Cevap-89:
a)1475 sayılı İş Kanununda öngörülen hususların yerine getirilmemesi halinde işveren veya vekilleri hakkında para cezası hüküm olunur (md.97-101).
b)212 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre; vergi kanunları gereği vergi borcu olan kooperatifin yönetim kurulu üyelerinin ödemeleri kasıt veya ihmalleri nedeniyle yerine getirmemeleri yüzünden kooperatif varlığından tamamen veya kısmen alınmayan vergi alacakları, kanunî ödevleri yerine getirmeyenlerin varlıklarından alınır.Yönetim kurulu üyeleri bu suretle ödedikleri vergiler için asıl mükellef olan kooperatiften talepte bulunabilirler.

Soru-90:Yönetim kurulu üyelerinin münferiden sorumlu oldukları haller nelerdir?
Cevap-90:Yönetim ve Temsil Yetkisi İle Görevlendirilen Üyenin Sorumluluğu
Kooperatifin yönetim ve temsilinin üyelerden birine bırakılması mümkündür. Bu takdirde (K.K.md.58) üyeler arasında müteselsil sorumluluk cari olmaz.Bu halde sorumluluk yetki verilen üyeye aittir (TK.m.336/III).
Yönetim kurulu üyelerine görev yükletilmesi iki halde söz konusu olabilir.
i)Görev ana sözleşmede isim belirtilmek suretiyle verilebilir.
ii)Ana sözleşmenin verdiği yetkiye göre genel kurul veya yönetim kurulu alacağı bir kararla görev verebilir,
Her iki halde de kendisine görev verilen yönetim kurulu üyesi üzerine aldığı işten sorumlu olur.

Soru-91:Yönetim kurulu üyelerinin haksız fiillerinden dolayı sorumluluk nedir?
Cevap-91:Yönetim kurulu üyelerinin kooperatife ait görevleri yürütmeleri sırasında meydana getirdikleri haksız fiillerden doğan zararlardan kooperatif sorumlu tutulmuştur (Koop.K.m.59/11).Ancak,kooperatif haksız fiili işleyen yönetim kurulu üyesine karşı bu sebeple doğan tazminat borcundan dolayı rücu hakkına sahiptir (BK,m.55/11).
Her yönetim kurulu üyesi bu şekilde münferiden sorumludur .Şayet haksız fiil müştereken işlenmişse bu takdirde bunlar müteselsilen sorumlu olurlar.

Soru-92:Genel Kurulda oy hakkını kullanma yasağına uymamaktan doğan sorumluluk nedir?
Cevap-92:Yönetim kurulu üyelerinin şahsi menfaatlerini veya onların usul ve furuundan biriyle eşi ve üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve sihrî hısımlarının menfaatlerini ilgilendiren hususların müzakeresine katılmaları yasaklanmıştır (TTK.m.332;349).
Bu gibi durumlarda ilgili yönetim kurulu üyesi durumunu bildirip zapta yazdırmak_ zorundadır.
Genel Kurulda oy hakkını kullanma yasağı kooperatif yönetim kurulundaki temsilcilerinin toplantılara katılmamasını ve oy kullanmamasını da kapsar.
Bu hüküm aykırı hareket eden üye, ilgili olduğu işlem yüzünden kooperatife vereceği zararı tazminle yükümlüdür (TTK.m.332/11).Tazminat davasının kooperatif tarafından açılması gerekir.

Soru-93: Kooperatifin çalışma konularına giren konularda tşicaret ve komisyonculuk yapma yasağına uymamaktan doğan sorumluluk nedir?
Cevap-93:Yönetim kurulu üyeleri,ana sözleşmede gösterilen kooperatif çalışma konusuna giren işlerden birini kendisi veya başkası namına bizzat veya dolayısıyla yapabilmesi için genel kuruldan izin alması gerekmektedir (TTK.m 334).
Üyeler, ister temsil yetkisine haiz bulunsunlar, ister bulunmasınlar,gerek doğrudan gerekse dolayısıyla veya üçüncü kişinin mümessili sıfatıyla hareket ederek kooperatif konusuna giren bir işi genel kurul kararı olmadıkça yapamazlar.Buna aykırı davranan üye kooperatifin doğan zararını tazminle yükümlüdür.

Soru-94:Rekabet yasağına aykırılıktan doğan sorumluluk nedir?
Cevap-94:Yönetim kurulu üyeleri , genel kurulun müsaadesini almaksızın kooperatifin çalışma konusuna giren ticari bir muameleyi yapamayacağı gibi, aynı konuda faaliyet gösteren ticari bir işletmeyi de işletemez.Aynı nevi muamele yapan bir şirkete sınırsız sorumlu ortak olarak giremez.(TTK. m,335),Bu yasağa aykırı davranan ortağın sorumluluğu münferittir.
Rekabet yasağına uyulmaması halinde kooperatif:
i)Tazminat istemek,
ii)Yapılan muameleleri kooperatif namına yapılmış addetmek,
iii)Üçüncü kişiler hesabına yapılan mukavelelerden doğan menfaatlerin kooperatife aidiyetini talep etmek,haklarında birini tercih etmeye yetkili bulunmaktadır (TTK.m.335).

Soru-95:Yanlış beyanlardan doğan sorumluluk nelerdir?
Cevap-95:Yönetim kutulu üyelerinden biri , kooperatifin mevcut durumunu,yayın,reklâm,hile veya türlü şekillerle olduğundan başka biçimde göstermek suretiyle (meselâ,faaliyet konusu,gelir durumu veya olmadığı halde başka kooperatif ve teşekküllerle ilişkisi bulunduğu hakkında üçüncü kişileri aldatıcı mahiyetteki beyanları ile) üçüncü kişileri zarara sokmuşsa bu zarardan şahsen sorumludur.Davayı,aldatılan üçüncü kişi açar.
3476 sayılı Kanunda yapılan değişiklikle,Koop.K.m.59'a ilâve edilen fıkraya göre "tanıtmak ve ortak kaydetmek amacıyla yapılacak ilân,reklam ve açıklamalar ,eksik ve gerçeğe aykırı olamayacağı gibi,yanıltıcı bilgi ve unsurlar taşıyamaz."Buna aykırı hareket, edilmesi özel surette cezai müeyyideye bağlanmıştır (Koop.K.Ek.m.2/1).

Soru-96:Usulsüz işlemleri denetleme mecburiyetine uymamaktan doğan sorumluluk nelerdir?
Cevap-96:Kooperatifi ilk yönetim kurulu üyeleri,kooperatif kuruluşuna ait işlemlerde bir yolsuzluk olup olmadığını araştırmak zorundadırlar.Bu hususta ihmalleri anlaşılırsa ve bu yüzden hasıl olan zarar karşılığı kuruculardan alınmamış bulunuyorsa,inceleme işini ihmal eden yönetim kurulu üyeleri müteselsilen sorumlu olurlar ve haklarında CK.m.230 uygulanır.
Yeni seçilen veya tayin edilen yönetim kurulu Üyeleri seleflerinin (kendilerinden önce gelenlerin) belli olan yolsuzluklarını denetçilere bildirmekle yükümlü tutulmuşlardır.
Yönetim kurulu üyeleri,kural olarak,kendi faaliyet dönemine ait işlemlerden sorumlu olmakla beraber bir önceki dönemde çalışan üyelerin belli yolsuzluklarına muttali olduğu zaman bunu denetçilere bildirmek zorundadır.Yolsuzluğu öğrendiği halde denetçilere haber vermezse bu defa kendisi de aynen selefinin sorumluluğuna iştirak etmiş olur.

Soru-97:Sır saklama yükümlülüğüne uymamanın sorumluluğu nedir?
Cevap-97:Yönetim kurulu üyeleri,her ne suretle olursa olsun öğrenmiş oldukları kooperatife ait iş sırlarını,sonradan ortaklık sıfatını kaybetmiş olsa dahi daima gizli tutmak zorundadırlar.
Sır saklama yükümlülüğüne aykırı davranan ortak,meydana gelecek zararlardan kooperatife karşı sorumludur (Koop.K.m.25;TTK.m.363). Tazminat davası kooperatif tarafından zarara sebebiyet veren yönetim kurulu üyesine karşı açılır.
Ayrıca herhangi bir zarara uğramasa dahi kooperatifin şikâyeti halinde bir yıla kadar hapis veya ağır para cezasıyla veya her ikisiyle birlikte cezalandırılır.

Soru-98:Diğer hallerde şahsi sorumluluk nasıl olur?
Cevap-98:Yönetim kurulu üyeleri kasten veya ihmal ile yönetim kurulu toplantılarına iştirak etmezlerse sorumlu tutulabilir (TTK.m.336).
Ayrıca; Yönetim Kurulu Üyeleri tedbirli yönetici(basiretli iş adamı) gibi davranmak zorundadırlar. Tedbirli bir yönetici gibi hareket etmedikleri takdirde husule gelen zararlardan sorumludurlar.(TTK. md20)

Soru-99:Cezai sorumluluk söz konusu olan haller nelerdir?
Cevap-99 :A)Tescil ve İlân Muamelelerini İfa Etmemenin Sorumluluğu
Ticaret siciline ilişkin olarak getirilen yükümlülükleri yerine getirmeyen kooperatif yöneticileri sorumlu olurlar.
a)Tescil mükellefiyetlerini yerine getirmeme Kanunumuz esas itibariyle kanunda ayrıca- tasrih edilmedikçe, kötü niyet mevcut olmayan hallerde,tescil mecburiyetini yerine getirmemeyi bir suç olarak kabul etmemiştir.
Ticari işletmenin,şubenin ve ticaret unvanının tescilinin yapılmaması suiniyet olmasa bile suç sayılmıştır (TTK.m.53/II).
b)Tescil mükellefiyetinin sicil memurunun davetine rağmen yerine getirilmemesi
Tescil mükellefiyetinin yerine getirilmemesi doğrudan doğruya suç sayılmaz.Ancak böyle bir hal,sicil memuruna,mükellefiyetin yerine getirilmesi hususunda davet hakkı verir (TTK.m.53).
Memurca bildirilen süre içinde tescil talebinde bulunmayan ve imtina sebeplerini de bildirmeyen kimse,sicil memurunun teklifi ürerine,sicilin bağlı olduğu mahkeme kanalıyla para cezasına mahkum edilir.
c)Suiniyetle gerçeğe aykırı beyanlarda bulunma Tescil ve kayıt için suiniyetle hakikate aykırı beyanda bulunanlar,ceza mahkemesi tarafından,ağır para cezasına veya hapis cezasına yahut bunlardan her ikisine birden mahkum edilebilir.Hakikate aykırı tescilden dolayı zarar görenlerin tazminat hakları saklıdır (TTK.m.40/I).
d)Ticaret unvanına ilişkin yükümlülüklere uymamanın sorumluluğu
Kooperatif tüzel kişiliği ticaret unvanı kullanmak mecburiyetindedir.Bu hükme riayet etmeyenler TTK.m.40/1'a göre cezalandırılır.

Soru-100:Kooperatif yönetim kurulu üyelerinin devlet memurları gibi cezai sorumlulukları var mıdır? Nelerdir?
Cevap-100:Koop.K.m,62/III de,yönetim kurulu üyelerinin suç teşkil eden fiil ve hareketlerinden ve özellikle para ve malları,bilanço,tutanak,rapor ve başka evrak.defter ve belgeleri üzerinde işledikleri suçlardan dolaya, devlet memurları gibi ceza görürler hükmü getirilmiştir.
Yönetim kurulu üyeleri,temsil yetkisine sahip olsunlar veya olmasınlar devlet memurları gibi ceza görürler.Devlet memurları hakkında uygulanan,zimmet, ihtilas,evrakta sahtecilik ve vazifeyi suiistimal ve vazifeyi ihmal suçları,kooperatif memurları ve yönetim kurulu üyeleri hakkında da uygulanabilecektir.
Cezayı gerektiren bir suç işlendiği zaman,suçun ihbarı genel hükümlere tâbidir.Kooperatif yönetim kurulu üyeleri ve memurları sadece ceza tatbikatında memur sayılmışlardır.Bunlar hakkında Memurun Muhakematı Kanunu hükümleri uygulanmaz.

Soru-101: Kooperatif yönetim kurulu üyeleri için özel cezai hükümler nelerdir?
Cevap-101:Kooperatifler kanununa 3476 sayılı kanun ile getirilen hükümlere göre;
i)Yapı kooperatiflerinde genel kurulca belirlenen ortak sayısının üzerinde ortak kaydedilmesi (Koop,K.m.8/III);
-Haklarında alınan çıkarma kararı kesinleşmeyen ortaklar yerine yeni ortak alınması (Koop.K.m.56/VI);
-Genel kurulca belirlenen aylık ücret,huzur hakkı,risturn ve yolluk dışında herhangi bir ad altında menfaat sağlanması (Koop.K.m-56/VI);
-Kooperatiflerce alınması kararlaştırılan gayri menkullerin alımının,tapu devri veya tapuya şerh verdirilerek bir satış vaadi sözleşmesi ile yapılmaması (Koop.K.m.59/IV);
-Genel kurulun devredilmeyen yetkilerinin kullanılması (Koop.K.m.59/VIII) hallerde,yönetim kurulu üyeleri fiilin önem ve mahiyetine göre üç aydan iki yıla kadar, hapis ve ağır para cezasıyla cezalandırılırlar (Koop.K.Ek,m.2/1).Öngörülen hapis cezaları paraya çevrilemez.
ii)Genel kurulun süresi içinde toplantıya çağrılmaması (Koop.K.m.43)Kooperatif unvanına kamu kurum ve kuruluşlarının isimlerine yer verilmesi (Koop.K.m.2/IV);ortaklar ile ortak olmak için müracaat edenlerin, anasözleşmede gösterilen ortaklık şartlarını taşıyıp taşımadıklarının araştırılmaması (Koop,K,m.8/II);denetçilere defter ve belgelerin gösterilmemesi ve istenilen bilgilerin verilmemesi (Koop.K.m.66/11);ana sözleşmede gösterilen ortaklıktan çıkarılma sebepleri dışında bir nedenle ortak çıkarılması (Koop.K.m.16/1);denetim sonuçlarına göre ilgili bakanlıklarca verilecek talimatlara uyulmaması (Koop.K.m.90/III) hallerinde,yönetim kurulu üyeleri fiilin önem ve mahiyetine göre bir aydan altı aya kadar hapis ve ağır para cezası ile cezalandırılırlar (Koop,K.Ek.m.2/11).Öngörülen hapis cezası paraya tahvil edilemeyecektir.

Soru-102:Sorumluluğun şartları nelerdir?
Cevap-102:Yönetim kurulu üyelerinin sorumlulu davası için şartlar,"Kusurlu Hareket Etmek" ve "Zarara Sebebiyet Vermek "tir.
l)Kusurlu Hareket Etmek
İdarecilerin sorumluluğu kusurdan doğan bir sorumluluktur.Kusurlu olmadığını ispat eden üye sorumlu olmaz.Yönetim kurulu üyeleri kanunun veya ana sözleşmenin kendilerine yüklediği görevleri kasten veya ihmal sonucunda yapılmamasından sorumludurlar.
2)Zarara Sebebiyet Vermek
Sorumluluk davasının söz konusu olabilmesi için idarecilerin kusurlu hareket etmeleri halinde ortada bir zarar da bulunmalıdır.

Soru-103: Yönetim Kurulu üyeleri topluca istifa ettikleri ve yedekleri yerini doldurmadığı taktirine ne yapılmalıdır?
Cevap-103: Yönetim kurulu üyeleri topluca istifa ettikleri ve yedekler istifa eden üyelerin yerini dolduramadığı taktirde, kooperatif denetçilerince, olmadığı takdirde Bakanlıkça olağanüstü genel kurul toplantısına çağrılarak, yeniden yönetim kurulu üyelerini seçer. Yönetim kurulundan bir üye istifa edipte, yerine geçecek yedek üye yoksa yönetim kurulu, ortaklar arasından birisini yönetim kurulu üyeliğine seçerek yeni üyeyi toplanacak ilk genel kurulun onayına sunar.
Yeni üyeler seçilip göreve başlayıncaya kadar eskileri göreve devam eder.Eski yönetim kurulu görevi devretmemiş ise devredene kadar, genel kurulca karara bağlanmış ödemeler ile önceden ödeme planına bağlanmış ödemeler, vergi , resim ve harç ödemesiyle görevleri sınırlıdır. (2002 Tarihli Tar.Kal.Koop.Tip.Anasözleşme)

Soru-104:Kooperatif yöneticileri Mal Bildiriminde bulunmaları gerekir mi?
Cevap -104: 04.05.1990 tarih ve 20508 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3628 sayılı “Mal Bildiriminde Bulunulması , Rüşvet ve Yolsuzlukla Mücadele Kanunu”nun 8. maddesinin, (k) fıkrasına göre Bakanlığımıza bağlı kooperatif ve birliklerin Başkanları, yönetim kurulu üyeleri ve Genel Müdürleri Bakanlığımıza mal bildiriminde bulunmak zorundadır.
Faaliyet sahası içerisinde bulunan Bakanlığımıza bağlı kooperatif ve üst kuruluşlarının başkanları, yönetim kurulu üyeleri ve Genel Müdürlerinin verecekleri mal bildirimleri Bakanlık İl Müdürlüklerinin kasasında saklanacaktır.

BEŞİNCİ BÖLÜM
KOOPERATİFLERDE DENETİM

Soru-105: Denetim nedir? Başlıca denetim şekillerini açıklayınız.
Cevap-105:Yöneticilerin gereği kadar çalışıp çalışmadıkları ve çalışmalarına iyi niyet hakim olup olmadığı denetim ile anlaşılır.
Türk Kooperatif Hukukunda, kooperatiflerin denetlenmesi,
-Ortaklar tarafından yapılan denetim,
-Kamu kuruluşları ve müesseseleri tarafından yapılan denetim,
-Kooperatif üst kuruluşları tarafından yapılan denetim,
-Bağımsız denetim kuruluşları tarafından yapılan denetim,
-Kooperatif denetçileri tarafından yapılan denetim olmak üzere beş yol ile olmaktadır.

Soru-106:Ortaklar tarafından denetim nasıl yapılır?
Cevap-106:Kooperatif yöneticilerinin amaçları doğrultusunda gösterdikleri çalışmaların yeterli olup olmadığı, ne ölçüde amaca ulaşmağa imkan vereceği, aksaklıklar varsa bunların tespiti ortakların bizzat yapacakları denetleme ile tespit edilebilir.
Ortaklar kooperatif yönetimine karşı ilgisiz kalırlar, yöneticilerin girişimlerini yakından izlemezlerse, kooperatif amacına ulaşamaz ve devlet başta olmak üzere kamu teşekküllerine yük olmağa ve sonunda dağılmağa mahkum olur.
Kanunlarımız, kooperatif ortaklarına denetim yapmaları için yeterli hak tanımıştır.
Ortaklar kooperatifi aşağıda belirtilen olanaklardan yararlanarak denetleyebilirler.
a)Bilgi edinmek yolu ile denetim
Yönetim kurulunun yıllık gelir gider farkının dağıtım şekli hakkındaki tekliflerini ihtiva eden "yıllık çalışma raporu ve denetçiler raporu genel kurulun yıllık toplantısından"en az on beş gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile kooperatif merkezinde ve varsa şubelerinde ortakların tetkikine amade tutulur (KK. md.24/1).
Talep eden ortaklara bilanço ve gelir gider farkı hesaplarının birer suretinin verilmesi mecburidir (KK.md.24/2).
Ortakların bilgi edinmek hakkı, anasözleşme veya kooperatif organlarından birinin kararıyla bertaraf edilemez veya sınırlandırılamaz (KK.md.24/3).
b)Özel izin ile defterleri tetkik etme hakkı yolu ile denetim
Ortaklar gerektiğinde genel kuruldan izin kararı almak suretiyle kooperatifin ticari defterleri ve haberleşme ile ilgili hususlarını inceleyebilirler (KK.md.25/1).
c)Genel kurul toplantısına katılma yolu ile denetim
Kanun ve anasözleşme ile tesbit edilen yükümlülüklerini yerine getiren ortaklar, genel kurul toplantılarına katılarak, kooperatif faaliyetleri hakkında konuşmak, önerilerde bulunmak, oyunu kullanmak suretiyle denetleme imkanı bulabilirler (KK.md.26).
d)Dava hakkı
Ortaklar, genel kurul kararlarının kanuna,anasözleşme hükümlerine ve iyi niyet esaslarına aykırı olduğu iddiasıyla iptal davası açabilirler (KK.md.53).Yönetim ve denetim kurulu üyeleri aleyhine,bunların kusurlu fiilleriyle zarar verdikleri hallerde kooperatif ortakları tarafından tazminat davası açılabilir (KK.md.98/TTK.md.309,340}.

Soru-107: Kamu kuruluş ve müesseseleri tarafından yapılan denetim nedir?
Cevap-107:Ortaklar tarafından yapılan denetim demokratik kuruluş niteliğinin gereği olmakla beraber yetersiz bulunmaktadır.
Ortakların iktisadi menfaatlerini karşılamak amacıyla kurulan kooperatiflerin başarıya ulaşmasının hayati önemi bulunduğundan Devlette yakından ilgilenmek zorunluluğunu duymuş bir yandan koope