Kaynak;Tarım Master Planı, 2002, Özcan YILDIRIM, İbrahim MÜFTÜOĞLU
1. TARIMSAL HİZMETLER
Tarımsal üretimi destekleme hizmetleri (tarımsal teknoloji, hayvan sağlığı hizmetleri, tohum ve damızlık gibi girdi dağıtımı ve pazarlama) büyük ölçüde devlet kuruluşları, kooperatifler, sivil toplum örgütleri ve özel sektör kuruluşları tarafından sağlanmaktadır. Ardahan İlinde çok sayıda ve dağınık yerleşim yerinin olması, özellikle kış aylarında ulaşımın güç olması nedeniyle ekonomik hizmetlerin yanında aynı zamanda sosyal hizmetlerin sağlanmasında da aksaklıklar yaşanmaktadır. Ardahan’da tarıma destek veren kuruluşlar ve sağladığı hizmetler Tablo 29’da gösterilmiştir.
Tablo 29. Tarımsal Organizasyonların Fonksiyonları ve Sorumlulukları
|
VERİLEN HİZMETLER |
İLGİLİ KURUM, KURULUŞ VE ÖZEL SEKTÖR |
|
Yayım- Eğitim |
Tarım İl/İlçe Müdürlüğü |
|
Araştırma |
Köy Hizmetleri ve TKB Araştırma Enstitüleri (Ankara) |
|
Sulama |
DSİ (Büyük ölçekli), Köy Hiz. (Küçük ölçekli) |
|
Orman Köylerini Kalkındırma |
Orman Bakanlığı (Orköy) |
|
Veteriner Hizmetleri |
Tarım İl/İlçe Müdürlüğü ve Özel Veteriner Hekimler |
|
Sun’i Tohumlama |
Tarım İl/İlçe Müdürlüğü, Özel Veteriner Hekimler |
|
Damızlık |
Tarım İl/İlçe Müdürlüğü, İl Özel İdaresi, Orköy ve diğer çiftçiler |
|
Tarımsal Girdiler (tohum,gübre yem, zirai mücadele ilaçları) |
Özel Şirketler, Tarım İl/İlçe Md., Yem Fabrikaları, diğer çiftçiler |
|
Tarımsal Kredi |
T.C. Ziraat Bankası, Tarım Kredi Kooperatifleri, Orköy |
|
Ürün Pazarı |
Tüccarlar, Mahalli Pazarlar, Perakende Satış |
|
Canlı Hayvan Pazarı |
Merkez İlçe,Çıldır,Damal,Göle,Hanak canlı hayvan pazarı |
|
Süt toplama ve Pazarlama |
Tarımsal Kalkınma Koop.(Süt Top. Mer.), Özel Sektör |
|
Bal Pazarlama |
Bal Toptancıları, Perakende Satış |
|
Et İşleme |
Ar-Et AŞ., Kasaplar |
|
Para Kaynakları |
KOBİ, Tarım Bakanlığı, İl Özel İdaresi, Orköy, K.H.G.B., S.Y.D.V. |
İl’de tarıma sağlanan hizmet seviyesi yeterli düzeyde olmayıp yaşanan önemli problemler aşağıda verilmiştir.
İl’deki yayım elemanlarının sayısı yeterli değildir ve homojen dağılmamıştır.
Mera ıslah çalışmaları yapılamamaktadır.
Çiftlik seviyesinde araştırma ve teknoloji geliştirme aktiviteleri çok azdır.
Mevcut tarımsal araştırma kuruluşları Ardahan’a uzak olup iletişim yeterli değildir. Örneğin; Arıcılık, yem bitkileri ekilişini geliştirme, hayvan hastalıkları ile mücadele.
Tarım İl Müdürlüğünde görevli Veteriner Hekimlerin sorumlu olduğu alanların çok geniş olması hayvan sağlığı ve suni tohumlama hizmetlerinin yeterli şekilde yapılmasına imkan vermemektedir. Yine Veteriner Sağlık Teknisyeni yetersizliğinden, koruyucu aşılama çalışmaları ve suni tohumlama hizmetleri bir çok bölgede verilememektedir.
Kaliteli damızlık hayvan sağlama kaynakları yetersizdir.
Ziraat Bankası tarafından verilen bitkisel ve hayvansal üretim kredileri faiz oranlarının yüksekliği çiftçinin bu hizmetten yeterince faydalanamamasına neden olmaktadır.
Sertifikalı tohumluk (yem bitkileri, patates vs.) temininde güçlük yaşanmaktadır. Tarım İl Müdürlüğü ve özel sektör bu konuda yetersiz kalmaktadır.
Ardahan İlinde tarıma sağlanan hizmetlerde alt bölgeler (Agro-ekolojik Bölgeler) itibariyle çok büyük farklılıklar gözlenmemektedir. Genel olarak yetersizlik olduğundan, kalkınma amaçlarına ulaşmada bu yetersizlik dikkate alınarak, İl tümüyle öncelikli bölge olarak dikkate alınması gerekmektedir. Tablo 30’da tüm alt bölgeler dahilinde, tarıma sağlanan servis hizmetlerinden yayım elemanı, veteriner hekim sayısı ve et-süt işletmelerinin kapasitesi gösterilmiştir.
Tablo 30. Ardahan İli Tarımsal Hizmetlerin İl Geneli Dağılımları
|
Agro-Ekolojik alt bölgeler
|
10.000 ha Üretim Alanı Başına Düşen Yayım Elemanı Sayısı |
Her 10.000 Büyük Baş Hayvanla İlgilenebilecek Kamu ve Özel Veteriner Hekim Sayısı |
Sulanan I-IV. Sınıf Tarım Arazisi (ha) |
Süt Toplama Kapasitesi (Ton / Gün) -120 Gün- |
Et Üretim/ Kesim Kapasitesi (Adet/Gün) -300Gün- |
|
1. Alt Bölge (Merkez İlçe, Çıldır,Damal,Göle,Hanak) 2. Alt Bölge (Posof) |
0,7 |
0,6 |
2.905,2 |
67,25 |
310 BB 1040 KB |
1.1. Tarıma Hizmet Sağlayan İlgili Kuruluşlar
DSİ Genel Müdürlüğü tarafından, Ardahan İli için bugüne kadar önem arz eden herhangi bir proje gerçekleştirilmemiştir. Ancak 1998 yılında “Kura Projesi” adı altında enerji üretimi ve sulama amaçlı büyük ölçekli bir projenin alt yapı çalışmalarını başlatmıştır. Tamamı İlimiz topraklarında bulunan, Kura Nehri Havzası’nı kapsayan, Kura Projesi ile Göle, Ardahan ve Hanak ovalarında bulunan toplam 50.671 ha. (brüt) tarım arazisinin sulanması ve yılda ortalama 1.222 milyon KW enerji üretimi amaçlanmaktadır.
Kura Projesi ile planlama sürecinde olan barajlar; Göle Şipşirik deresi üzerinde sulama amaçlı
Altınbulak Barajı, Göle Karasu deresi üzerinde sulama amaçlı Karasu Barajı, Durançam Köyünde Batı Kür Çayı üzerinde yer alan sulama amaçlı Durançam Barajı, Ardahan-Ardanuç karayolu üzerinde yer alan Hasköy-Çatalköprü kısmından 8 km içeride Kura Nehri üzerinde enerji üretimi ve sulama amaçlı Beşikkaya Barajı, Ardahan-Burmadere (Hanak) Köyünün 1 km güneyinde Büyükdere üzerinde yer alan sulama amaçlı Burmadere Barajı, Ardahan-Çıldır karayoluna 3 km mesafede Kura Nehri üzerinde enerji üretimi amaçlı Köroğlu Barajı, yine Kura Nehri üzerine enerji üretimi amaçlı Kayabeyi Barajı ve Gürtürk Barajı ‘dır.Kura Projesi 2002 yılı itibariyle, yatırım bedeli yaklaşık 1 katrilyon TL., rantabilitesi 1.68, iç karlılık oranı ise 18.69 olup, henüz yatırım programına alınmamıştır.
DSİ ’nin yapmış olduğu diğer çalışmalar sulama ile ilgili bölümde verilmiştir.
Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü sulama hizmetleri ile birlikte toprak muhafaza hizmetleri, tarla içi geliştirme, drenaj ve laboratuar hizmetleri vermektedir.
Köy Hizmetleri tarafından, İl genelinde sulamaya açılan alan 2.371 ha. dır. Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü tarafından sulama amaçlı yapılan; Merkez İlçe, Göle, Hanak ve Posof ilçelerinde toplam 27 adet gölet ve yine Merkez İlçe, Hanak, Göle, Posof ilçelerinde olmak üzere toplam 14 adet küçük boyutlu sulama tesisi bulunmaktadır.
Orman İşletme Müdürlüğü:
Ardahan ve Göle Orman İşletme Müdürlüklerine bağlı İşletme Şeflikleri dahilinde İl sınırları içerisinde toplam 31.957,2 ha orman alanı mevcuttur. İl geneli ormanlık alan varlığı %6.6 oranındadır. İl’de ağaçlandırma ve silvikültür çalışmaları ile ormanlık alan sürekli arttırılmaya çalışılmaktadır. İl’in 1998-2018 yıllarını kapsayan Orman Amenajman Planları bulunmaktadır. 2001 yılında silvikültür çalışmalarında orman köylüsüne 69,5 milyar TL. gelir sağlanmıştır. 2002 yılı plan verisi olan 10.000 m
3 dikili damganın üretiminin tamamı gerçekleştiği takdirde işi yapan orman köylülerine 200 milyar TL. kazanç sağlanacaktır.Ağaçlandırma Başmühendisliği tarafından 1992-2000 yılları arasında 5.700 ha. alan ağaçlandırılmış olup, bu yönlü çalışmalar devam etmektedir. İlimizde milli park alanı bulunmamaktadır. İl geneli, 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 31. maddesi
(mülki hudutlarında verimli devlet ormanı bulunan köyler) kapsamında 46 adet ve 32. maddesi (mülki hudutlarında verimsiz devlet ormanı bulunan köyler) kapsamında da 41 adet olmak üzere toplam 87 orman köyü bulunmaktadır. Orköy vasıtasıyla yıllık yatırım miktarları ölçüsünde orman köyleri; çatı örtüsü, besi hayvancılığı, süt sığırcılığı, arıcılık ve halıcılık kredilerinden yararlandırılmaktadır. Yine orköy kapsamındaki köylere yapacakları bina ve yakacak ihtiyacı için piyasa fiyatlarından oldukça düşük bedellerle tomruk ve yakacak odun verilmektedir.TMO bir kamu iktisadi te
şekkülü olup, amacı yurtta hububat fiyatlarının üreticiler yönünden normalin altına düşmesini ve tüketici aleyhine anormal derecede yükselmesini engellemektir. Ardahan’da hububat üretimi yeterli düzeyde olmadığı için TMO tarafından destekleme kapsamında herhangi bir alım yapılmamıştır. TMO yeniden belirlenen politikası ile 2002 yılı itibariyle artık borsada oluşan fiyat ile alım yapacaktır.Ardahan’da 1995-2000 yılları arasında, tarımsal amaçlı kullandırılan krediler Tablo 31’ de gösterilmiştir. Bu kredilerin geri dönüş oranları %20 olarak gerçekleşmiştir.
Tablo 31. Ziraat Bankası tarafından kullandırılan krediler
|
Kullandırılan Kredi |
Normal |
Kanuni |
Toplam |
|
Kısa Vadeli İhtisas Kredisi |
6.735.000.000 |
790.000.000.000 |
796.375.000.000 |
|
Orta Uzun Vadeli Hayvancılık Kredisi |
302.000.000.000 |
172.000.000.000 |
474.000.000.000 |
|
Tarım Kredi Kooperatifleri |
107.000.000.000 |
1.605.000.000.000 |
1.712.000.000.000 |
|
2312 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı İle Ertelenen |
612.000.000.000 |
978.458.000.000 |
1.590.458.000.000 |
|
Toplam |
4.572.375.000.000 |
||
Kaynak
: Ardahan Ziraat Bankası Müdürlüğü.İlde ki mevcut örgütlenme istenilen düzeyde değildir. Nüfusunun %70’i kırsal kesimde yaşayan, ekonomisinin tamamına yakını tarıma dayanan Ardahan’da, tarımsal birliklerin olmayışı ve örgütlenmedeki eksiklik, tarımsal faaliyetlerin günün gereklerine göre yapılmasını olumsuz etkilemektedir.
Ardahan’da mevcut çiftçi nüfusunun (
İşletme bazında) yarısından fazlası, Tarım Kredi Kooperatiflerine üyedir. Bu durum geleneksel örgütlenme anlayışından farklı olarak daha çok T.C. Ziraat Bankası tarafından verilen tarımsal kredilerden, yararlanmada sağladığı avantajlar nedeniyle yaygınlaşmıştır.Tarım Kredi Kooperatifleri:
Türkiye genelinde yaygın olarak örgütlenmişlerdir. Çiftçiye üretimde girdi (İlimizde daha çok gübre ve tarım makinesi ) desteği ve nakit kredi imkanı sağlamaktadır. Ardahan ilinde de 11 adet Tarım Kredi kooperatifinin toplam 12.161 adet çiftçi üyesi bulunmaktadır.1999, 2000 ve 2001 yılları incelendiğinde kredi kullandırma imkanlarının giderek hızla düştüğü gözlenmektedir. 2002 yılında ise ortaklarına kredi kullandırılmamıştır. Kullandırılan kredilerin geri dönüşüm oranları ortalama %35,88 olarak gerçekleşmiştir (Kaynak: Tarım Kredi Kooperatifleri,1999-2002).Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri:
Kuruluş amaçları; örgütlenmeyi sağlayarak üretimden pazarlamaya kadar olan süreçte ortaklarına ucuz girdi temini ve ürünlerinin, değerinde pazarlanmasını sağlamaktır. Ardahan’da 14 adet Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bulunmaktadır. Bunlar Orköy-Hayvancılık, Tarım-Hayvancılık ve Su ürünleri faaliyet amaçlı kurulmuşlardır. Bu kooperatiflere 2.221 adet üye kayıtlıdır. Ardahan ilinde, ne yazık ki örgütlenme amacının iyi anlaşılamaması, ortakların bu yönlü eğitimsizliği ve kooperatif gereklerinin yerine getirilmemesi nedeniyle, 2002 yılı itibariyle toplam 13 adet Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, mahkeme kararı ile feshedilmiştir.Sulama Kooperatifleri
: Bu kooperatiflerle yeraltı ve yerüstü sularının çiftçiler tarafından kullanımı amaçlanmaktadır. Ancak ilimizde bu amaçla kurulmuş kooperatif bulunmamaktadır.
Su ürünleri Kooperatifleri: Su ürünleri yetiştiriciliği ve pazarlama amacı taşımaktadırlar. İl’de bu amaçla kurulmuş olan, Çıldır-Akçakale Su Ürünleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi olmak üzere 1 adet kooperatif bulunmaktadır. Bu kooperatifin 16
adet kayıtlı üyesi olup, Çıldır Gölü’nü kiralayarak balıkçılık yapmaktadırlar. Ziraat Odası:Tüzel kişiliğe sahip kamu yararına çalışan “Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği”, bağımsız politika üretememeleri ve üreticilerin ekonomik örgütleri olan kooperatiflerle işbirliği yapmamaları gibi nedenlerle üreticilere yeterince hizmet verememekte olup, ülke düzeyinde tüm kesimini temsil eden devlet müdahalesinin olmadığı bir örgüt yapısına da kavuşamamıştır.
TZOB’ ne bağlı Türkiye’de 500 civarında oda bulunmaktadır. Bu odalara yaklaşık 3 milyon çiftçi kayıtlıdır. Ziraat Odası, Ardahan merkez de 2002 yılı itibariyle henüz yeni kuruldu. Göle ilçesinde bulunan ziraat odasına ise 5.600 çiftçi kayıtlıdır.
Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği:
İl geneli toplam 3 adet esnaf ve sanatkarlar odası bulunmaktadır. Bunların toplam 6.994 kayıtlı üyesi bulunmaktadır.
Arı Yetiştiricileri Birliği:
İlimizde bu alanda daha önce faaliyet gösteren Arıcılık derneği kapatılarak, Arı Yetiştiricileri Birliği kurulması kararlaştırılmıştır. İlimizde 650 civarında arı yetiştiricisi bulunmaktadır. Kurulmakta olan birlik, arı yetiştiriciliği ve bu alanda ürün pazarlama amacı taşımaktadır.
Ardahan genelinde 8 adet yapı kooperatifi (4 adedi faal), 8
adet motorlu araçlar taşıyıcılar kooperatifi, 3 adet tüketim kooperatifi, 2 adet esnaf ve sanatkar kredi kefalet kooperatifi bulunmaktadır.Şirketler:
İl’de 15 adet anonim şirket, 110 adet limited şirket , 7 adet kolektif şirket bulunmaktadır. Bunlar içerisinde tarımsal şirketler az sayıdadır.
Ticaret ve Sanayi Odası:
İl’de Ticaret ve Sanayi Odası bulunmaktadır. Oda kayıtlı, toplam 132 şirket ve 680 üyesi vardır.
Organize Sanayi Bölgesi, şehir merkezine 5 km mesafede Kartalpınar Köyü mevkiinde 150 ha.’lık alan üzerinde, kurulma çalışmaları devam etmektedir. Merkez ilçede küçük sanayii sitesi bulunmaktadır ancak diğer ilçelerde kurulma çalışmaları devam etmektedir.
:Tema Vakfı:
Amacı erozyonla mücadele, ağaçlandırma ve doğal varlıkları korumadır. İlimize yönelik “Ardahan-Merkez-Güzçimeni Köyü Mera Islah ve Kırsal Kalkınma Amaçlı Erozyon Önleme Projesi”, “Ardahan İli Arı Kolonilerinin Kafkaslaştırılması”, ve “Posof Arı Kolonilerinin Saflaştırılması” adlı 3 adet projesi bulunmaktadır. Kaynak bulunamadığından henüz uygulanamamıştır.Özel İdare, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonu, Köylere Hiz. Götürme Birliği:
Tarımın geliştirilmesi yönünde bitkisel ve hayvansal projelere önemli derecede maddi kaynak sağlayarak destekleme hizmeti vermektedirler. İlimiz ve ilçelerinde de önemli tarım ve hayvancılık projelerine kaynak sağlamışlardır. Bu yönlü projeleri devam etmekte olup, Bölüm 8’de uygulanan ve programlanan projeler anlatılmıştır.
İldeki Girdi PiyasalarıTohum: İl genelinde faaliyet gösteren tohum bayisi ve tohum yetiştiriciliği yapan kişi ve kuruluş yoktur. Çiftçiler tohumluk taleplerini; çiftçilerden ve zaman zaman Tarım İl Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinden karşılamaktadırlar. Özel idare, SYDV, KHGB‘den kaynak sağlanması durumunda, projeli olarak da karşılanmaktadır.
Yem:
İl’de toplam ruhsatlı 48 adet yem bayii bulunmaktadır. Yem ihtiyacı İl’de bulunan yem fabrikalarından (Dem-San, Ar-Yem) ve civar illerden temin edilmektedir. Ayrıca İl Müdürlüğü çiftçiye silaj makinesi temin ederek Özellikle Posof alt bölgesinde mısır silajı ve diğer bölgelerde de yem bitkileri ekiminin teşviki ile yem bitkisi silajı üretimini teşvik etmektedir. İl genelinde, bu yönde gelişim görülmektedir.İlaç:
İlde zirai ilaç bayii bulunmamaktadır. Gerektiği durumlarda İl Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesince satın alınarak kullanıma sunulmaktadır. İl geneli veteriner ilaç satışı, 14 adet serbest veteriner hekim muayenehanesi ve 15 adet eczane tarafından yapılmaktadır. Hayvan sağlığında kullanılan aşılar ise yine İl Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi ve serbest veteriner hekimler tarafından sağlanmaktadır.Gübre:
İl’de gübre üreten fabrika bulunmamaktadır. Gübre ihtiyacı Tarım Kredi Kooperatifleri ve İl’de bulunan gübre bayilerinden temin edilmektedir. İlimize sınır olan Gürcistan’dan ilimiz esnafınca, gerek il içi gerekse il dışına pazarlanmak üzere gübre ithalatı yapılmaktadır. Bu kapsamda 2002 yılında 6.000 ton gübre ithal edilmiştir.İlimizde 1999’da 17.280 ton, 2000’de 16.315 ton gübre kullanılmıştır. 2000 yılı Türkiye tüketimi ise 10.424.828 tondur (Kaynak;DİE,Tarımsal Yapı,1999-2000). Ülke genelinde yapılan sübvansiyonların düşürülmesi ve destekleme şeklinin değişmesiyle, gübre kullanımında giderek azalma görülmektedir.
İl’de yoğun miktarda üretilen organik gübre (hayvan gübresi) kırsal kesimde geleneksel yakacak olarak kullanılmaktadır. Söz konusu gübrenin çürütülerek tarım alanında kullanılmasının sağlanması; ekolojik tarım açısından çevre koruma açısından ve verimlilik açısından hayati önem taşımaktadır. Şayet “
Biyogaz” üretim üniteleri kurularak değerlendirilirse, bir çok yönlü ekonomik kazanım söz konusu olacaktır.Kredi:
İl’de bulanan kredi kuruluşları; T.C. Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleridir. 2000 yılı itibariyle Ziraat Bankasının kullandırdığı tarımsal kredi miktarı 21.186 milyar TL’dir. İl’deki büyük Tarım Kredi Kooperatiflerinden 1510 ve 1513 sayılı Kooperatiflerce; 2000 yılında nakdi ve ayni olarak yaklaşık 262,5 milyar TL. ve 2001 yılında ise 163,5 milyar TL. kredi kullandırılmıştır. Orköy kapsamında orman köylerine kısmi hayvancılık (damızlık) kredisi imkanları sağlanmaktadır.Ardahan ilinde, 1996 yılı toplam banka kredilerinin sektörel dağılımında %79,72(1.270.000.000TL) ile tarım ilk sırada yer almaktadır (Kaynak: Türkiye Bankalar Birliği, T.C.Ziraat Bankası,1996). Söz konusu kredinin %63,94’ü hayvansal üretim için kullanılmıştır.
İşgücü
: Tarımsal faaliyetler açısından işgücü talebi sıkıntısı bulunmamaktadır. Halkın %70’i kırsal kesimde yaşamaktadır. İl genelinde istihdam edilen nüfusun %77,78’i tarımsal alanda faaliyet göstermektedir.Kaynak;Tarım Master Planı, 2002, Özcan YILDIRIM, İbrahim MÜFTÜOĞLU