TOPRAK
İSTEĞİT.C.
TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI
ARDAHAN İL MÜDÜRLÜĞÜ
TOPRAK
İSTEĞİ
İyi kabartılmış, havadar, süzek ve derin yapılı topraklarda bol verimli, düzgün yumrulu ve kaliteli ürün alınır.Ağır yapılı topraklar patates için uygun değildir.
Ağır topraklarda sonbaharda, kuru şartlarda 25 cm.; hafif topraklarda ilkbaharda, toprağı fazla gevşetmeyecek şekilde daha yüzlek sürüm yapılır.
Patatesin mutlaka gübrelenmesi gerekir.Çiftlik gübresinin kullanılması çok uygundur.Dekara 2-4 ton çiftlik gübresi, besin maddesi temini yanında, toprağın fiziksel yapısını da düzelttiğinden çok faydalıdır.Fazla azotlu gübre vermek gelişme devresini uzatır, çatlak ve bozuk şekilli yumru oluşumuna sebep olur.
Tohumluk büyüklüğü ve kaldırılacak üründen beklenilen kazançla ilgilidir.Verim birim alandaki tohumluk miktarına değil sap sayısına bağlıdır.Genelde m2’ye 15-20 sap istenir.Yumru başına sap sayısını 4 kabul edersek m2’ye 10 yumru gereklidir.Ortalama yumru ağırlığı 50 gr. kabul edilirse dekara 200 kg. tohum gerekir.
Tohumluk bitkinin tüm özelliklerini aynen gelecek bitkiye aktarır.Onun için tohumluğun hastalıksız ve kaliteli olması gerekir.
DİKİM
Patates üretiminde de bütün kültür bitkilerinde olduğu gibi dikim zamanı, dikim mesafeleri, dikim şekilleri çeşitli faktörlere bağlı olarak tayin edilir.
a)DİKİM DERİNLİĞİ: Dikimden sonra sırtların bozulduğu düz alanlarda, tarla yüzeyi ile yumrunun üst yüzeyi arasındaki uzaklık olarak tanımlanır.
Bu, yüzlek dikimde 0-2, orta derinlik için 2-5, derin dikimde ise 5 cm. ‘den fazladır. Dikim derinliği sırt yüksekliği ile birlikte düşünülmelidir.Örneğin; sırt yüksekliğine bağımlı olarak yüzlek dikilen yumrular en az 15 cm., derin dikilenler ise 10 cm.’lik toprak örtüsü ile kapatılırlar.
b)SIRT YÜKSEKLİĞİ VE ŞEKLİ: Gelişmekte olan patates yumruları yeterli yükseklikte toprak tabakasıyla örtülmüş olmalıdır.Sırt yüksekliği yağışlı yerlerde 12 cm.’den fazla, kurak ve sıcak yerlerde 18 cm.’den az olmamalıdır.
c)DİKİM MESAFESİ: Bu mesafelerin ayarlanması birçok koşula bağlıdır.Çeşit, yetişme koşulları, amaçlanan yumru büyüklüğü gibi...
Sıra Arası: Yöresel geleneklere, mevcut alet ve makine ile tarımı yapılan çeşidin gelişme karakterine bağlıdır..Genelde en uygun 70-75 cm.’dir.
Sıra Üzeri: Tarlada arzulanan bitki sayısı sıra üzeri mesafe ile ayarlanır.Bu da 40-50 cm. olmalıdır.Sulama yapılacak alanlarda bu mesafe 60-65 cm.’dir.
d)DİKİM YÖNTEMLERİ: Seçilecek dikim yöntemi için gerekli olan şartlar:
· Tohumluk yumrular nemli, fakat yaş olmayan ve sırt yapımına kadar nemi kaybetmeyen bir tabakaya yerleştirilmelidir.
· Tohumluk yumruları düz ve uygun bir derinliğe aynı mesafede dikilmelidir.
· Sıra arası mesafe bütün tarlada aynı olmalıdır.
· Tohumluk yumruların doğrudan gübre ile teması önlenmelidir.
· Tohumluk yumruların üzerindeki sürgünlere zara verilmemelidir.
Patates dikimi elle veya makine ile yapılabilir.
1-Elle Dikim: Yumrular açılan karık diplerine, önceden hazırlanmış sırtların kenarlarına ya da ortalarına yerleştirilir.
2-Karık Dibine Dikim: Karıklar kürek, çapa, pulluk ya da karık açma aleti ile açılır.Gübre verilecekse en alta konulur ve karıştırılır.Yumrular yerleştirilip toprakla örtülür.
3-Sırtlara Dikim: Yumrular sırtların kenarına ya da ortasına açılan iz, karık ya da yuvalara yerleştirilir.Soğuk koşullar için uygundur.
4-Makinalı Dikim: Yarı otomatik ya da tam otomatik aynı ayna karığı açıp, yumruyu bazen de gübreyi beraber yerleştiren ve kapatan makinalar geliştirilmiştir.
ÇAPA VE OT KONTROLÜ
Çapa işlemi yabancı otları temizlemek, toprağı havalandırmak ve patateslerin iyi gelişmesini sağlamak için yapılmalıdır.Çıkıştan önce düzeltilmiş (dişleri yatırılmış) tırmık çekmek faydalıdır.Bitki sıraları belli olduğu zaman sıra araları daha derin olacak şekilde çapa yapılır.İkinci çapa, kanadına ayak takılmış kültivatörle yapılarak 5-7,5 cm. yüksekliğinde sırtlar meydana getirilir.Bu işlem her çapadan sonra tekrar edilerek 15-20 cm. yükseklikte sırtların meydana getirilmesi sağlanır.
SULAMA
Uygulanan en uygun sulama yöntemi karık sulamasıdır.İki karık arası mesafe kumlu topraklarda daha az (60-65 cm.), ağır topraklarda daha geniş (70-80 cm.) olabilir.Karık uzunluğu tarlanın tesviye durumuna, eğime ve toprak yapısına göre değişir.
Patatesin en fazla suya ihtiyaç duyduğu zaman, çiçeklenmeden 20 gün önce başlayan ve yumru yapmaya başladığı zamana kadar geçen devredir.
HASAT
Hasat zamanı; verim durumu, pazar fiyatı, patatesin kalitesi, tarla ve şartları, sonra ekilecek bitkilerin özellikleri dikkate alınarak belirlenir.Normal koşullarda hasat için en önemli unsur, yumru kabuğunun pişkinliğidir.Parmak sürüldüğünde soyulmaması gerekir.Bu durum hasat olgunluğunu gösterir.
PATATESTE YABANCI OT MÜCADELESİ
Ülkemizde patates ziraatı gittikçe artmakta ancak dekardan alınan verim istenilen ölçülerde olmamaktadır.Verimi olumsuz yönde etkileyen önemli bir etken de yabancı otlardır.
Yabancı otlarla mücadele, iyi bir tohum yatağı hazırlamakla başlar.Yöre faktörlerine bağlı olarak tarlanın bir veya daha fazla sürülmesi verimi arttırıcı etki yapmaktadır.Her toprak işleme toprakta bulunan yabancı ot tohumlarını çimlenmeye teşvik etmekte ve tabii ki toprak işlemede yabancı ot fideleri tahrip edilmektedir.
Patateste ayrıca çapalama ve elle yolma ile de yabancı ot mücadelesi yapılmaktadır.Ancak son yıllarda çapalamanın yerini geniş ölçüde yabancı ot ilaçları (herbisitler) almıştır.
Çapalama bitkinin toprak altı organlarının zedelenmesine ve arızı olan virüs hastalıklarının taşınmasına neden olmaktadır.Ama bilinçli yapılan ilaç kullanımı bu durumu azaltmaktadır.
1- DİKİMDEN ÖNCE: Patates dikiminden önce toprağa uygulanıp, diskaro ile 6-7 cm. toprak derinliğine karıştırılır.Uygulamadan iki hafta sonra ekim yapılır.
2- ÇIKIŞTAN ÖNCE: Patates dikiminden sonra 5 gün içinde patates ve yabancı otlar çıkmadan önce toprağa uygulanır.
3- ÇIKIŞTAN SONRA: Patates 10-15 cm. boyunda olduğunda yabancı otlar ise 2-6 yapraklı iken uygulanır.
İLAÇLAMADA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Belirtilen dozdaki ilaçtan dekara 20-40 litre su ile ve ilaçlama aletleri kullanılarak uygulanmalıdır.
Yağışsız havalarda ve çiğ kalktıktan sonra ilaçlama yapılmalıdır.
Rüzgarlı havalarda ilaçlama yapılmamalıdır.
Boş ilaç kapları yerleşim yerinden uzak bir yere gömülmelidir.
İlaçlama esnasında bir şey yiyip içmemeli, ilaçlama bittikten sonra ilaçlama aleti temizlenmelidir.
İlaçlamadan sonra el ve yüzü bol su ile sabunlamalıdır.
İlaçlanan alana insan ve hayvan en az bir haftaya kadar girmemelidir.
Patates tarlalarında en çok görülen yabancı otlar:
Tarla fare kulağı, çoban çantası, yapışkan otu, sarı kirpi darı, karabaş, unutma beni, geniş yapraklı sinir otu, köpek üzümü, kuş otu, çayır akça çiçeği, kara pazı, çoban değneği, kaz ayağı, ıtır, ballıbaba, dar yapraklı sinir otu, tarla kök boyası, yabani marul, yavşan otu, gelincik.
NOT:Tüm hastalıklarla mücadele için Tarım İl Müdürlüğü Bitki Koruma Şubesine müracaat ediniz.
İrtibat Tel: 2116230 (Bitki Koruma Şb.Md.)
2113142 (santral)