5.2. TARIMSAL ÜRETİM VE VERİMLİLİK
Ardahan genel yapısı gibi tarımsal arazilerin de yüksek rakımda olması, mevsimsel ve gece-gündüz ısı farklılıklarının yüksek oluşu, bitki yetiştirme periyodunun kısa oluşu, kısaca ekolojik yapının uygun olmayışı nedeniyle tarımda ürün çeşitliği görülmediği gibi, İl’de kuru tarım sistemi hakimdir. Zaten tarımsal sulamaya yönelik olarak da kayda değer bir yatırım bulunmamaktadır. Bitkisel üretim büyük oranda tahıllar üzerinde yoğunlaşmıştır. Hububat üretiminde; hububat + nadas + hububat veya hububat + tek yıllık yem bitkileri (fiğ) + hububat sistemi uygulanmaktadır.
Ardahan’da toplam 84.250,8 hektar tarım arazisi mevcut olup bunun %80,50‘sinde hububat (tahıl) tarımı yapılmaktadır. Tarıma elverişli ancak kullanılmayan arazilerin oranı %4,35 ve nadas arazilerinin oranı da %4,30 olup, toplam %8,65 oranında boş kalan arazi, kullanılmayıp tarımsal bir sorun olarak süregelmektedir. Tablo 40’ da İl’de tarım arazilerinin kullanım durumuna göre dağılımları verilmiştir.
Tablo 40. Tarım Arazilerinin Dağılımı
|
ARAZİNİN CİNSİ |
MİKTARI (ha) |
TARIM ARAZİSİNE ORANI (%) |
|
Hububat (Tahıl) Arazisi |
67.825,7 |
80,50 |
|
Nadas Arazisi |
3.622,8 |
4,30 |
|
Yem Bitkileri |
7.764,5 |
9,22 |
|
Endüstri Bitkileri |
807 |
0,96 |
|
Yemeklik Baklagiller |
5 |
0,01 |
|
Meyvelik |
544,5 |
0,64 |
|
Sebzelik |
17,8 |
0,02 |
|
Kullanılmayan Tarım Arazisi |
3.663,5 |
4,35 |
|
Toplam Tarım Arazisi |
84.250,8 |
100,0 |
|
Çayır Arazisi (çayır-mera arazisi içerisinde değerlendirilmektedir) |
57.564 |
68,32 |
Kaynak : DİE,1997 Köy Envanteri,ARDAHAN. DİE,2001 Genel Tarım Sayımı Geçici Sonuçları. A.T.İ.M.,2002.
Türkiye genelinde tarla bitkileri ekiliş alanları (17.848.426 ha.) içerisinde %78,22’lik oranla en fazla hububat tarımı yapılmaktadır (DİE,2000). Aynı şekilde, Ardahan İli tahıl ekim alanı (67.825,7 ha.), toplam ekilen alan (76.964,5 ha.) içerisinde %88,12 ile en fazla paya sahiptir. Ardahan genelinde hububat üretimi içinde ekim alanı en fazla olan arpadır. Daha sonra buğday gelmektedir. Tarla ürünleri çeşitliliği bakımından alt bölgeler arasında çok önemli farklılıklar görülmemektedir.
Tahıl ekili alanların %35’i buğday, %55,23’i arpa, %8,90’ı çavdar ve %0.87’si yulaf olup, bunların 2002 yılı ortalama verimleri sırasıyla; 170 kg/da., 152 kg/da., 135 kg/da., 113 kg/da. olarak gerçekleşmiştir.
Tablo 41. Ardahan ilinde Hububat Alanları ve Üretim Miktarı
|
Ürün |
Ekilen Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
||||||||
|
Buğday |
Arpa |
Çavdar |
Yulaf |
Toplam |
Buğday |
Arpa |
Çavdar |
Yulaf |
Toplam |
|
|
Merkez |
6.800 |
12.060 |
300 |
90 |
19.250 |
9.860 |
18.451 |
480 |
165 |
28.956 |
|
Çıldır |
3.700 |
5.700 |
0 |
500 |
9.900 |
6.660 |
8.550 |
0 |
500 |
15.710 |
|
Damal |
350 |
2.100 |
1.400 |
0 |
3.850 |
525 |
3.570 |
2.100 |
0 |
6.195 |
|
Göle |
7.560 |
9.640 |
4.320 |
0 |
21.520 |
15.876 |
14.460 |
5.530 |
0 |
35.866 |
|
Hanak |
4.523 |
6.658 |
0 |
0 |
11.181 |
6.332 |
9.987 |
0 |
0 |
16.319 |
|
Posof |
800 |
1.300 |
20 |
0 |
2.120 |
1.200 |
1.820 |
32 |
0 |
3.052 |
|
Toplam |
23.733 |
37.458 |
6.040 |
590 |
67.821 |
40.453 |
56.838 |
8.142 |
665 |
100.098 |
Kaynak : Ardahan Tarım İl Müdürlüğü, 2002.
İl’de tahıl üretimi; buğdayın bir kısmı hariç diğer üretim hayvan besleme materyali sağlamak amacıyla yapılmaktadır. Üretilen buğday, öz tüketim ihtiyacı olan kısım bölgedeki değirmen veya un fabrikalarında öğütülerek kış mevsimi için stoklanmaktadır. Üretilen tahıl içerisinden, gelecek ekim sezonu içi tohumluk miktar alındıktan sonra diğer kısmı kırma yapılarak hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Bazı işletmeler üretim fazlalıklarını ise İl içinde pazarlamaktadırlar.
İlçeler bazında hububat ekim alanları ve üretim miktarları, ilçe hayvan populasyonu ile tamamen paralellik arz etmektedir (Grafik 18).
Ardahan sahip olduğu ekolojik yapı gereği tarla bitkileri içerisinde hububat ve yem bitkileri haricinde diğer ürünlerin yetiştirilebilmesinde önemli kısıtlar bulunmaktadır. Bununla birlikte sulama imkanlarının oluşturulması ile endüstri bitkilerinden, patates üretiminin İl ekonomisinde önem kazanacağı görülmektedir.
İl genelinde, yine sulama imkanlarının oluşturulması ile en azından, İl içi ihtiyacı karşılanabilecek şekilde, sebze üretimi yapılabilecek şartlar bulunmaktadır. Posof alt bölgemizde ve Çıldır ilçesi Kurtkale havzasında ise çoğunluğu yerel çeşitler olmak üzere meyve üretimi yapılabilmektedir. Tablo 42’de İlçeler bazında Endüstri Bitkileri (Patates), Yemeklik Baklagiller (Fasulye), Meyvelikler (Armut, Elma, Erik, Vişne, ) ve Sebzelik (Lahana, Marul, Barbunya, Soğan, Havuç, Turp) alanlar verilmektedir.
Tablo 42. İlçeler Bazında, Yetiştirilen Diğer Tarla Bitkileri Alanı ve Üretim Miktarı
|
İlçe |
Endüstri Bitkileri |
Yemeklik Baklagiller |
Meyvelik |
Sebzelik |
Toplam |
|||||
|
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
|
|
Merkez |
260 |
4.900 |
1 |
5 |
0 |
0 |
1,2 |
6,6 |
262,2 |
4.911,6 |
|
Çıldır |
100 |
1.800 |
0 |
0 |
131,5 |
1.332,7 |
4 |
20 |
235,5 |
3.152,7 |
|
Damal |
7 |
70 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0,2 |
2 |
7,2 |
70,2 |
|
Göle |
100 |
1.900 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0,4 |
2 |
100,4 |
1.902 |
|
Hanak |
100 |
1.900 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0,2 |
2 |
100,2 |
1.902 |
|
Posof |
240 |
4.800 |
5 |
20 |
413 |
2.096,8 |
11,8 |
51,5 |
669,8 |
6.968,3 |
|
Toplam |
807 |
15.370 |
6 |
25 |
544,5 |
3.429,5 |
17,8 |
84,1 |
1.375,3 |
18.906,8 |
Kaynak : Ardahan Tarım İl Müdürlüğü, 2002.
Türkiye genelinde endüstri bitkilerinin tarla bitkileri içerisindeki payı ekilen alan olarak %7,6’dır. Ardahan İli genelinde ise bu kapsamda sadece patates üretimi yapılmaktadır. İl geneli tarla bitkileri içerisindeki alanı %1,05’tir. Patates üretimi tüm ilçelerde yapılmakla birlikte, Posof alt bölgesinde yetiştirilen yerel çeşit ön plana çıkmaktadır. İl’de tohumluk patates üretimi projeleri, uygulanabilir bulunmaktadır.
Türkiye genelinde tarla bitkileri içerisinde baklagiller tarımının payı %8,64’tür (DİE,2000). İlimiz genelinde ise bu alanda %0,01’lik pay ile sadece fasulye (Barbunya, taze fasulye) üretimi yapılmaktadır.
Baklagiller üretimi ağırlıklı olarak Posof alt bölgesinde gerçekleştirilmektedir.
Hayvansal üretimin gelişmiş olduğu ülkelerde yem bitkileri tarımı, ekili alanların %25-30’unu teşkil ederken bu oran ülkemizde ancak %5,9 dolayındadır
(DİE,2000). Bu durum yem bitkileri yetiştiriciliğinin yetersizliğinin açık bir göstergesidir. Ardahan’da yem bitkilerinin tarım alanı içindeki payı %9,22’dir. İl’de ürün çeşitliliği olmadığından ve hayvancılık ön planda olduğundan yem bitkileri ekiliş alanları ülke ortalamasının üzerinde görülmektedir. Ancak bu durum yinede yetersizdir. Yem bitkileri ekiliş alanları itibariyle ilçeler bazında karşılaştırma yapılacak olursa fiğ, korunga ve yonca üretimi hemen hemen tüm ilçelerde yapılmaktadır. Ayrıca Posof alt bölgesinde silajlık mısır üretimi yeni başlamış olup, her geçen bu alanda artış görülmektedir.Tablo 43. İlçeler Bazında Yem Bitkileri Ekiliş Alanları ve Üretim Miktarı
|
İlçe |
Fiğ |
Yonca |
Korunga |
Silajlık Mısır |
Toplam |
||||||||
|
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
Alan (ha.) |
Üretim (ton) |
||||
|
Dane |
Ot |
Dane |
Ot |
Dane |
Ot |
||||||||
|
Merkez |
1.100 |
600 |
1.980 |
1.800 |
58 |
173 |
656 |
6.280 |
0 |
0 |
2.414 |
1.980 |
8.253 |
|
Çıldır |
50 |
400 |
80 |
1.300 |
200 |
500 |
150 |
375 |
0 |
0 |
800 |
80 |
2.175 |
|
Damal |
45 |
50 |
54 |
150 |
3 |
8,4 |
45 |
112 |
0 |
0 |
143 |
54 |
270,4 |
|
Göle |
400 |
300 |
720 |
900 |
0 |
0 |
1.300 |
8.490 |
0 |
0 |
2.000 |
720 |
9.390 |
|
Hanak |
300 |
1.222 |
450 |
3.600 |
0 |
0 |
570 |
7.752 |
0 |
0 |
2.092 |
450 |
11.352 |
|
Posof |
5 |
8 |
5 |
27 |
100 |
340 |
200 |
600 |
2,5 |
60 |
315,5 |
5 |
1.027 |
|
Toplam |
1.900 |
2.580 |
2.909 |
7.777 |
361 |
1021,4 |
2.921 |
23.609 |
2,5 |
60 |
| ||