YONCA’NIN ÖNEMİ

Yem bitkilerinin içerisinde en yüksek besin değerine sahip olan yonca, yem bitkilerinin kraliçesi olarak da adlandırılan çok yıllık otsu bir bitkidir.Ahır besiciliğinde et ve özellikle süt verimini %30’lara kadar arttıran ve vitaminlerce de çok zengin olan önemli bir yem bitkisidir.Ayrıca silo ve palet yemi olarak da kullanılabilir.Derindeki su ve bitki besin maddelerinden kolayca yararlanır.Toprakta bol miktarda organik madde ve azot biriktirir.Otlatılmaya oldukça dayanıklıdır.Bu nedenle meraların ıslahında diğer bitkilerle karışıma giren ve meranın kalitesini arttıran bir bitkidir.İyi bir ekim nöbeti bitkisidir.Kendinden sonra gelen bitkinin verimini arttırdığı gibi kendisi de bol ot verir.Bu nedenle, buğday ve mısır ekilen yerlerde ekim nöbetine girerek iyi sonuç alınır.

TOPRAK VE İKLİM İSTEKLERİ

Yoncanın en iyi yetiştiği topraklar tınlı, kumlu-tınlı, kumu çok fazla olmayan ve yeter derecede kireç içeren topraklardır.Taban suyu yüksek ve pH’nın 6,5’dan aşağı olmaması gerekir.Yoncanın normal ürün verebilmesi için toprağın fosfor ve potasyum bakımından iyi olması gerekir.

Yonca her ne kadar soğuk ve sıcak iklimlerde yetişebilirse de en iyi büyüme ve gelişmesini havası kurak ve sıcak olan fakat bol suyu bulunan yerlerde yapar.Bölgemizde sulanmadan yetişebilir.Çünkü köklerinin çok derine inmesi nedeniyle kurağa dayanıklıdır.Fakat sulanan şartlarda birden fazla biçim ve daha fazla ot verir.

EKİM VE BAKIM

Yonca tohumları küçük olduğundan toprak iyice ufalanmalı, bastırılmalı ve yabancı otlardan arınmış temiz bir tohum yatağı hazırlanmalıdır.

Ilıman bölgelerde kışlık (yani sonbaharda), diğer bölgelerde ise yazlık olarak (yani ilkbaharda) ekilir.Bölgemiz koşullarında en uygun ekim ilkbahardır.En uygun türler ise Şark ve Muş yoncasıdır.Mayıs ayı içerisinde ve toprakta iyi bir tav mevcut iken ekim yapılmalıdır.Ekim elle serpme olarak yapılacaksa 4-5 kg./da, mibzerle yapılacaksa 1-1,5 kg./da tohum kullanılmalıdır.Elle serpme ekimde tohum ince elenmiş kumla 1/1 oranında karıştırılarak atılmalıdır.Mibzerle ekimde sıra arası en az 20 cm. olmalıdır.Ekim derinliği ağır topraklarda yüzeysel (1,5-2 cm.), hafif topraklarda ise daha derin (2,5-3,5 cm.) olmalı ve sıkıştırma iyi yapılmalıdır.Yonca sulanan alanlarda buğday, arpa veya yulaf gibi bir tahıl ile karışık ekilebilir.Bu uygulama hem birinci yıl tarladan daha fazla ürün alınmasını sağlar, hem de tarlayı yabancı otların istilasından korur.Bölgemizde ekim nöbeti şekli(Yonca+Arpa) –Y-Y-Y-Y-Y-Y-Y-Buğday-Patates şeklindedir.

Yonca ekiminden sonra bakım işleri başlar.En önemli bakım işi yabancı ot savaşıdır.En fazla problem olan yabancı ot ise küsküttür.Küsküt yaprağı ve kökü olmayan, emici tüylerle üzerinde yaşadığı yoncadan beslenen sarı iplik şeklinde tam parazit bir bitkidir.Tohum üretimi yapılan

yoncalıklardaki zararı oldukça yüksektir.Bulaşmayı önlemek için sertifikalı tohum kullanmak, bulaşık tarlalarda kullanılan alet ve ekipmanı temizlemek, bulaşık oldukça tarlalardan gelen sulama suyunu kullanmamak ve ahır gübresini iyice yandıktan sonra tarlaya atmak gerekir.Eğer bulaşmışsa kültürel önlemler uygulanabilir.Küçük alanlar bulaşıksa ve tohum oluşturmamışsa küskütle dipten biçmek, sökmek, yakmak, koyunlara otlatmak suretiyle mücadele edilebilir.Geniş alanlara yayılmışsa ve tohum bağlamışsa tarla sürülmeli, birkaç yıl küskütün bulaşabileceği bitkiler yetiştirilmemelidir.Yonca tarlalarında görülen yabancı otlar için son çare olaraksa yabancı ot ilaçları (herbisitler) kullanılabilir.Yetiştirme tekniği tam anlamıyla bilinmediğinden dolayı bazı hallerde yoncanın verimi kısa zamanda azalmaktadır.Bu kayıp genelde yoncanın zayıflayıp seyrekleşmesinden kaynaklanmaktadır.Seyrekleşmenin yabancı otlarla rekabet edememe, taban suyunun yüksek ve durgun olması, uzun süre sulu ziraat yapılmasından dolayı kireç azalması olması, bazen ağır killi topraklarda makinalar, araba ve hayvanların çiğnemesiyle toprağın sıkışmasından dolayı bitkilerin normal büyüme ve gelişme gösterememesi, iyi işlenmemiş topraklarda çukur yerlerde su biriken yerlerde bitkilerin ölmesi, biçme zamanı ve 10 cm. yüksekliğin altında biçim yapılması, biçimden sonra otlatma yapılmasıyla bitkinin kök boğazının çiğnenerek bitkilerin ölmesi gibi faktörlerle ilgisi vardır.Yonca tarlasına hayvan sokmak doğru değildir.Fakat buğdaygillerle karışım halinde ekilen yerlerde otlatma yapıldığında yoncanın zarar görmediği anlaşılmıştır.

Yonca otlatılmak için yetiştirildiğinde hayvanları şişirmesi göz önüne alınmalıdır.Bitkinin yapısında bulunan asitte eriyen bazı maddeler midedeki pektinaz enzimi ile birleşince gaz miktarı artmakta ve bu gaz hava kabarcıkları halinde midenin üst kısmına çıkıp bu arada bol köpük meydana geldiğinden dışarı atılamamakta ve hayvan dışarı atılamayan bu gaz nedeniyle şişerek ölmektedir.Genellikle % 50’den fazla baklagil içeren bir karışımda otlayan hayvanlarda şişme olayı görülebilir.Hayvanda şişme görüldüğünde ya bir sondayla mide delinip ya da ağızdan mideye bir lastik hortum salınarak gazın çıkması sağlanır.

GÜBRELEME

Yoncaya ekimle birlikte 15-20 kg. DAP gübresi serpme olarak atılır.Azotlu gübre yalnız ilk yıl verilir.Sonraki yıllar ise dekara 6-16 kg. P₂O₅ fosforlu gübre verilir.Ayrıca toprak hazırlığı esnasında iyi yanmış çiftlik gübresi kullanımı daha da uygundur.

YABANCI OT MÜCADELESİ

Yonca ilk yıl güçsüz olduğundan mücadele yapılmalıdır, sonraki yıllardaysa gerek yoktur.Yabancı ot çoksa önlem olarak ilk biçim erken yapılmalıdır.

SULAMA

Yoncanın su ihtiyacı mevsim ve yörelere göre değişkenlik göstermekle birlikte, biçimden 7-10 gün önce ve biçimden hemen sonra sulama yapılmalıdır.Yonca her biçimden sonra mutlaka sulanmalıdır.Sulama uzun tav veya yağmurlama metoduyla yapılabilir.

HASTALIK-ZARARLILARLA MÜCADELE

Yoncanın en önemli hastalık etmeni virüstür.Korunmak için en iyi yöntemler; sertifikalı tohumluk kullanmak, daha önceden virüsle bulaşık olmayan toprak ve temiz sulama suyu kullanmaktır.

Antraknoz, mildiyö, külleme, rastık, leke hastalıkları, kök çürüklüğü ve solgunluk yoncada en fazla görülen hastalıklardır.Bunlarla mücadelede dayanıklı çeşit kullanmak ve biçim zamanını iyi ayarlamak en iyi yöntemlerdir.

Yoncanın en önemli iki zararlısı ise yaprak biti ve yonca hortumlu böceğidir.Bu böcek asıl zararını ilkbaharda kurtçuk dönemindeyken bitkinin büyüme noktalarını, yaprak ve çiçeklerini yemek suretiyle yapar.Sonbaharda yeterli fosforlu gübre uygulayarak kıştan zarar görmesini engellemek, kışa kuvvetli girmesini sağlamak, kışa girerken yapılan son biçimi 10 cm. yüksekten yapmak, ilkbaharda kurtçuklar faaliyete geçmeden önce yoncalığı biçmek mücadelede etkili olmaktadır.Yoncanın en büyük düşmanı küsküt otudur.Görüldüğünde azsa elle toplanıp yakılmalı, çoksa tohum bağlamadan önce yonca biraz dipten biçilmelidir.

HASAT-HARMAN

Yoncadan uzun yıllar yük-sek ve kaliteli ot verimi alabilmek için uygun dönemde biçilmesi gerekir.Bitkiler- gelişme ilerledikçe ot verimi artar fakat otun besleme değeri azalır.Bu nedenle otu için yetiştirilen yoncanın en uygun biçim zamanı % 10 oranında çiçeklendiği dönemdir.

Biçim yüksekliği 8-10 cm. olmalıdır.Son biçim daha yüksekten yapılmalıdır.Asıl verim ikinci yıldan sonra başlar, iyi bakım yapıldığında yılda 3-5 biçim mümkündür.Ekonomik ömrü 5-7 yıldır.Dekardan 600-700 kg. yeşil ot alınabilir.Biçimden sonra hay- sonra hayvanlarda şişkinlik yapmaması için güneşte 1-2 gün soldurularak verilmesi gerekir.Kurutulan yoncalar demet veya balya yapılarak yarı kapalı depolarda muhafaza edilmelidir.Yoncada tohum üretimi, geniş sıra aralıkları ile seyrek ekilen tarlalarda yapılır.Ot için ekilmiş tesislerin tohuma bırakılmasıyla da tohum üretilebilir.Fakat bu tarlalarda bitkilerin seyrek olduğu ve yabancı otların bulunmadığı yerlerden tohum alınmalıdır.Tohum hasadı helezon şeklindeki meyvelerin 2/3 veya 3/4 ‘ü kahverengimsi-esmer sarı renk aldığı zaman yapılır.En uygun hasat şekli makineyle hasattır.

Yonca depolanıp saklanacaksa fazla kurutulmadan ve balyalanarak saklanmalıdır.Yoncanın fazla kurutulması hem yaprakların dökülmesi hem de A vitamini kaybına yol açar.Yonca silajı da yapılabilir.Bunun için %25-50 çiçeklenme döneminde biçilip silolanmalıdır.

NOT: Ayrıntılı bilgi için Tarım İl Müdürlüğü Çiftçi Eğitim ve Yayım Şubesi’ne başvurunuz.